پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٥ - ١ پاسخ كوتاه و اجمالى

مى‌شود، و هرچه پيش مى‌روند اين روشنائى وسيع‌تر مى‌گردد؛ تا اين‌كه تونل راه را به كلى پشت سر گذارده وارد هواى آزاد و روشن و نورانى مى‌شوند؛ مشروط به اين‌كه در داخل تونل توقف نكنند؛ و مسير خود را همچنان به پيش ادامه دهند.

به هر حال در برابر اين سؤالات آزار دهنده، دو پاسخ عمده وجود دارد كه گروهى پاسخ اول را دنبال كرده، و گروهى پاسخ دوم را و بعضى هر دو را.

آنچه براى ما در اينجا مهم مى‌باشد اين است كه پاسخ‌ها با تبيين‌هاى تازه‌اى همراه گردد و از آيات قرآن مجيد نيز به تناسب بحث تفسيرى كمك گرفته شود.

١. پاسخ كوتاه و اجمالى‌

با توجّه به نكات زير پاسخ روشن كوتاهى براى تمام اين سؤالات پيدا مى‌شود كه مى‌تواند ما را از اين تنگنا خارج سازد:

بدون شك معلومات ما در برابر مجهولات بسيار ناچيز است، و آنچه ما از اسرار آفرينش و جهان هستى مى‌دانيم در برابر آنچه نمى‌دانيم همچون قطره‌اى در برابر اقيانوس عظيمى است.

اين حقيقتى است كه همه دانشمندان، اعم از الهى و مادى، به آن اعتراف دارند، بنابراين تمام قضاوت‌هايى كه ما درباره حوادث اين عالم مى‌كنيم در حدود معلومات ما است و به هيچ‌وجه مطلق نيست.

بنابراين اگر ما نتوانستيم اسرار وقوع فلان طوفان يا زلزله را دريابيم نمى‌توانيم به كلى آن را مورد انتقاد قرار دهيم، آيا راستى ما مى‌دانيم كه در كنار