پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٢ - ١ مقصود از كلام اللَّه چيست؟

مى‌دهد كه امواج صوتى در آن درخت مخصوص ايجاد شده و موسى عليه السلام را به سوى خود فرا خوانده است.

٢. «تكلّم» به معناى سخن گفتن با زبان و از طريق تارهاى صوتى از عوارض جسم است و درباره خداوند كه منزّه از جسم و جسمانيت است مفهوم ندارد، جز از طريق ايجاد امواج صوتى در اجسام كه در بالا اشاره شد.

٣. قرآن مجيد كه در دست ما است همين الفاظ و حروف است كه گاهى در قالب سخن، و گاه در قالب كتابت ظاهر مى‌شود، و بدون شك هر دو از حوادث است، و اين‌كه بعضى گفته‌اند اين الفاظ و نقوش، قديم است و حتّى جلد و غلاف قرآن را بايد ازلى دانست از خرافاتى است كه لايق بحث نيست.

و ظاهراً كسانى كه قائل به قديم بودن كلام اللَّه شده‌اند از اينجا بوده است كه از يك‌سو قرآن مجيد يكى از صفات خدا را تكلّم ذكر كرده، و به قرآن كلام اللَّه گفته شده، و از سوى ديگر، خدا وجودى است ازلى، پس صفات او نيز بايد ازلى باشد، و در اينجا نتيجه گرفته‌اند كه تكلم خدا ازلى است.

آنها به خاطر ضعف معلوماتشان نتوانسته‌اند ميان صفات ذات و صفات فعل تفاوت بگذارند، آنچه ازلى است صفات ذات است، مانند علم و قدرت ولى صفاتى كه عقل ما به خاطر صدور افعالى از خداوند براى ذات پاك او انتزاع مى‌كند، امورى حادث‌اند، زيرا اين صفات قائم به ذات خدا نيست بلكه انتزاعات عقلى است كه از ملاحظه افعال او حاصل مى‌شود.

به تعبير ديگر بدون شك خداوند افعالى دارد كه حادث است، مانند خلقت‌