پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣١ - ١ مقصود از كلام اللَّه چيست؟

و بالاخره گروه چهارم اشاعره هستند كه مى‌گويند كلام خداوند از جنس اصوات و حروف نيست بلكه مفاهيمى است قائم به ذات خداوند، و آن را كلام نفسى مى‌نامند، و معتقد به قديم بودن آن هستند [١] آنها حتّى عقيده داشتند كسى كه معتقد به حادث بودن قرآن (كلام اللَّه) بوده باشد كافر است (و قتل او واجب!) [٢]

تاريخ قرون نخستين اسلام شاهد درگيرى‌هاى شديد و خونبارى در زمينه «كلام اللَّه» و حادث و قديم بودن آن، و تكفير يكديگر در اين زمينه، بوده است، بحث‌ها و مشاجراتى كه امروز براى ما مفهوم صحيحى ندارد و به خوبى مى‌توان گفت كه دست سياست‌هاى خود كامه وقت براى سرگرم ساختن ملت مسلمان، و استفاده از اصل، تفرقه بينداز و حكومت كن، به اين اختلاف دامن مى‌زده است.

نتيجه‌گيرى نهائى‌

به هر حال در اينجا چند مطلب است كه همه از واضحات است و به نظر نمى‌رسد جاى گفتگو در آن باشد:

١. خداوند قادر است بر اين‌كه امواج صوتى را در فضا بيافريند، و اين امواج را به گوش انبياء و پيامبرانش برساند، و پيام خود را از اين طريق به آنها ابلاغ كند، آنچنان كه قرآن در مورد تكلم با موسى بن عمران عليه السلام در وادى ايمَن گواهى‌

[١]. شرح تجريد قوشچى، صفحه ٤١٧.

[٢]. ملل و نحل شهرستانى، جلد اول، صفحه ١٠٦.