پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٩ - ازليّت و ابديّت خداوند

موجودات عاقل اعم از جن و انس است، ولى همان‌گونه كه بعضى از مفسّران احتمال داده‌اند بعيد نيست شامل همه موجودات زنده‌زمينى بشود- به اصطلاح از باب تغليب باشد- ولى به هر حال هدف اصلى بيان فناء موجودات و بقاء ذات پاك خداوند است.

«وَجْه» در لغت گرچه به معناى صورت آمده، ولى در اين‌گونه موارد به معناى وجود و ذات است.

تعبير به‌ «ذُوالْجَلالِ وَ الْاكْرامِ» بعيد نيست اشاره به صفات سلبيه و ثبوتيه خداوند باشد، چرا كه «ذوالجلال» از صفاتى خبر مى‌دهد كه خداوند اجلّ و برتر از آن است، و اين همان صفات سلبيه است، و اكرام به اوصافى اشاره مى‌كند كه كمال چيزى را ظاهر مى‌سازد، و آن صفات «ثبوتيه» خداوند مانند علم و قدرت او است.

آرى خداوندى كه داراى صفات جمال و جلال است همواره باقى است و ديگران فانى مى‌شوند.

جالب توجّه اين كه آيه فوق از آيات سوره رحمان است كه محتوايش ذكر نعمت‌هاى گوناگون پروردگار عالم است، آيا مسأله فنا و مرگ موجودات زنده نيز در زمره نعمت‌هاى الهى است؟ آرى نعمت است، زيرا از يك سو انسان را از لباس شرك بيرون مى‌آورد و به توحيد خالص دعوت مى‌كند و مى‌داند شايسته عبوديت و الوهيت تنها ذات باقى «ذوالجلال و الاكرام» است، نه موجودات فانى و ناپايدار، و از سوى ديگر به انسان هشدار مى‌دهد كه از ساعات عمرش هرچه‌