پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٢ - حكيمى است كه راه بازگشت را نشان داده

نيست، در بعضى ديگر نيز اشاره به مسأله توبه و جزا و پاداش است كه عدالت در آن قطعاً نيازمند به علم و حكمت است؛ علم به اعمال و نيّات مردم، و حكمت در اندازه‌گيرى ثواب و عقاب!

او حكيم و خبير است‌

در سومين آيه به تعبير ديگرى برخورد مى‌كنيم كه در آن «حكيم» و «خبير» در كنار هم قرار گرفته، مى‌فرمايد: «ين كتابى است كه آياتش استوار گرديده؛ سپس (هر مطلبى در جايگاه خود) بيان شده و از نزد خداوند حكيم و آگاه (نازل گرديده) است»: كِتابٌ احْكِمَتْ آياتُهُ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ خَبيرٍ [١]

زمخشرى در كشاف مى‌گويد: اين دو وصف اشاره به دو فعلى است كه در آيه آمده: يعنى استحكام قرآن، و سنجيده بودن آيات آن به خاطر اين است كه از ناحيه شخص حكيمى صادر شده، و تبيين و تشريح آياتش از اين جهت است كه از ناحيه خداوندى كه از تمام كيفيات امور خبير و آگاه است صورت گرفته است. [٢]

حكيمى است كه راه بازگشت را نشان داده‌

[١]. جار و مجرور در جمله «من لدن حكيم خبير» ممكن است متعلّق به «احكمت ثم فصلت» باشد، بنابراين مفهوم آيه اين است كه استحكام و تبيين آيات قرآن از سوى خداوند حكيم و خبير است، و نيز ممكن است متعلّق به محذوفى مانند «انزلت» باشد، و مفهومش اين است: چنين كتابى از سوى خداوند حكيم و خبير نازل شده (دقّت كنيد).

[٢]. تفسير كشاف، جلد ٢، صفحه ٣٧٧.