با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٨٩ - نظريه برگزيده

چكيده دلايل قاضى طباطبايى و مناقشه آن‌

بنابر اين چكيده دلايل قاضى طباطبايى اينهاست:

١. مشهور اين است كه بازگشت اهل بيت در اربعين اوّل انجام شد.

٢. طبق شواهد گوناگون تاريخى، بازگشت در چنين مدّتى ممكن است.

٣. از آنجا كه جابر قبر امام حسين (ع) را در اربعين زيارت كرده، بنا بر اين ديدار نيز در اربعين انجام شده است، زيرا هيچ كس جز اين را نگفته و آنچه علما فهميده‌اند همين است.

درباره اين دلايل بايد گفت:

اوّل اينكه اين شهرت كفايت نمى‌كند. به ويژه آنكه گفتيم علامه مجلسى [١] نيز از آن چشم پوشيده و به طور كامل بازگشت در اربعين نخست را بعيد شمرده است.

دوم اينكه، حقيقت اين است كه شواهد تاريخى گوناگونى كه شهيد قاضى طباطبايى ذكر مى‌كند- كه دلالت بر ميزان تتبّع و رنج فراوانى است كه برده است- مسأله را از صورت محال بودن خارج كرده و به شكل امرى ممكن در مى‌آورد؛ و به اين ترتيب بنياد سخن محدّث نورى ويران مى‌شود. اما اين اندازه براى اثبات مقصود كفايت نمى‌كند، زيرا مطلوب ما اثبات وقوع است نه امكان؛ و امكان شى‌ء اعمّ از وقوع آن است.

سوم اينكه، درست اين است كه جابر قبر امام (ع) را در اربعين زيارت كرد؛ ولى ما انجام ديدار را در اين روز نفى مى‌كنيم. به ويژه آنكه ابن نما و سيّد بن طاووس- اين دو منابع اصلى خبر ديدار هستند- زمان ديدار را تعيين نكرده‌اند. بنا بر اين مانيز ملازمه ميان آن دو را نفى‌مى كنيم.

نظريه برگزيده‌

آنچه به نظر مى‌رسد اين است كه جابر بن عبدالله انصارى، آن صحابى بزرگوار عالم عارف آگاه كه رنج سفر را بر خود هموار ساخت و- در سنّ پيرى و با نابينايى- از مدينه به‌

[١] . بحار الانوار، ج ١٠١، ص ٣٣٤.