و آيا در توان و امكان هيچ كس هست كه دشمن خويش را چنين با قدرت استدلال بكوبد و پشيمان سازد، و به آنچه آن حضرت با آن كلمات رسيد برسد؟ آن هم با آن وضعيتى كه از او مى‌دانيم! سپس حضرت به اين اندازه هم بسنده نكرد و بر آن شد تا براى يزيد و كسانى كه نزدش حضور داشتند، ذلّت باطل و عزّت حق و بى‌اعتنايى و بى‌توجهى خويش را به قدرت، حكومت و هيبت و ترس به نمايش بگذارد. زينب (س) در صدد بر آمد تا بى‌مقدارى و بى‌ارزشى و زشت كردارى و پستى اصل و فرعش را به او بشناساند. [١]

مرحوم فكيكى مى‌نويسد: «بياييم با هم درباره اين خطبه آتشين تأمل كنيم؛ كه چگونه ميان فنون بلاغت و روش‌هاى فصاحت و سخنورى و ميان معانى حماسه و قدرت استدلال و نيروى رويارويى و دفاع در راه آزادى حق و اعتقاد، با چنان صراحتى جمع كرد كه از فرو رفتن شمشير در ژرفاى قلب نافذتر و از فرو رفتن نيزه در بدن انسان در ميدانهاى پيكار و مبارزه تيزتر بود. براى يزيد جهيدن بر نيش افعى و سوار شدن بر نوك نيزه از شنيدن اين استدلال كوبنده كه پرورش يافته مجد و شرف در روى طاغوتهاى بنى اميه و فرعونهايشان در كاخهاى افتخار و مجالس دولت‌هاى هِرَقْلى و اشرافى‌گرى زشت كوبيد، آسان‌تر بود. اين خطبه كوبنده تاريخى پيوسته از قهرمانيهاى آن بانوى جاودانه و دليرى بى‌مانندش حكايت مى‌كند. نفس قوى، حساس و شاعر او الگوى اخلاقى عالى و برتر بود؛ و اين ادبيات جاندار براى هميشه روزگار و نسلى پس از نسل و هر ياد كردى از واقعه خونين و دردناك طف براى سركشان ستمگر، كوبنده خواهد بود. [٢]

نگاهى گذرا به مضامين خطبه‌

اين خطبه شيوا از مضامينى عالى و مواضعى محكم بر خوردار است كه به برخى از آنها اشاره مى‌شود:

١. بيان يك نكته مهمّ در معارف اسلام درباره مهلت دادن خداوند به سر كشان و ستمگران و كافران و تبهكاران؛ و اينكه اين كار جز براى اتمام حجّت با آنها و افزايش‌

[١] . السياسة الحسينيّة، ص ٣٠.

[٢] . حياة الامام الحسين (ع)، ج ٣، ص ٣٨١، به نقل از مجلّه الغرى، سال هفتم، شماره ٦.