بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦٥ - مسئله اول مبحث اجزاء

عقليّه بهمان معنائى كه در صدر اين مقصد بيان نموده داخل كرديم و هيچ وجهى ندارد كه آنرا از مباحث الفاظ بدانيم زيرا بحث الفاظ از شئون دلالت لفظيّه مى باشد و با مسئله اجزاء بمعنائى كه ذكر شد هيچ تناسبى ندارد.

و بهرتقدير لازم است بحث در اينجا را در دو مقام منعقد سازيم:

مقام اوّل: مجزى بودن اتيان بمأموربه بامر اضطرارى.

مقام دوّم: مجزى بودن اتيان بمأموربه بامر ظاهرى.

بيان مراد

حاصل فرموده مصنّف آنستكه:

محلّ اختلاف در مسئله اجزاء موردى است كه شارع مقدّس ابتداء نسبت به شيئى امر نموده و اتيانش را خواسته باشد همچون وضوء يا نماز و يا غير ايندو و سپس بواسطه متعذّر بودن امتثال اين امر يا جهل داشتن مكلّف بآن امر ثانوى صادر شده و امتثال اين امر مطلوب واقع شده حال صحبت در اينستكه اگر مكلّف امر دوّم را امتثال نمود و پس از آن جهل برطرف شد يا تعذّر زائل گرديد امتثال مزبور كافى بوده و اتيان بمأموربه بامر اوّلى ديگر لازم نبوده يا امتثال آن لازم است لذا اگر وقت باقى بوده اعاده و در صورت سپرى شدن آن قضاء واجب مى‌باشد.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ما اين بحث را در دو مقام مطرح كرده و از آن صحبت مى‌كنيم:

مقام اوّل: در مجزى بودن امتثال امر اضطرارى از اتيان بمأموربه واقعى.

مقام دوّم: در مجزى بودن امتثال امر ظاهرى از اتيان بمأموربه واقعى.

قوله: امّا لتعذّره عليه: ضمير مجرورى در « تعذّره » به امتثال و در « عليه » به مكلّف عود مى‌كند.

قوله: فانّه اذا امتثل المكلّف: ضمير در « فانّه » بمعناى شأن مى‌باشد.

قوله: و اجزائه عنه: ضمير در « اجزائه » به امتثال امر ظاهرى و اضطرارى‌