بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٥٤ - كلام منقول از مرحوم محقق ثانى

قوله: من الوقت الوسيع المحدّد له: يعنى المعيّن له، ضمير در « له » به صرف الوجود راجع است.

قوله: من افراد ضدّه الواجب الموسّع: كلمه « الواجب » صفت است براى « ضدّ » .

قوله: و لكنّه لا يخرج بذلك الخ: ضمير در « لكنّه » به « الفرد المزاحم» راجع بوده و مشار اليه « ذلك » مزاحمت مى‌باشد.

قوله: و هذا كاف فى حصول الخ: مشار اليه « هذا » عدم خروج فرد مورد مزاحمت از مصداق طبيعت مى‌باشد.

قوله: لانّ انطباقها على هذا الفرد: ضمير در « انطباقها » به طبيعت عود مى‌كند.

قوله: فيتحقّق به الامتثال: ضمير در « به » به انطباق راجع است.

قوله: فى فرد آخر: يعنى فرد ديگر طبيعت كه با واجب مضيّق مورد تزاحم واقع نشده.

قوله: لانّه لا فرق من جهة الخ: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: انّه لو كان الواجب الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: على وجه يكون التّخيير بينها شرعيّا: ضمير در « بينها » به افراد راجع است.

قوله: و لا امر آخر يصحّحه: ضمير منصوبى در « يصحّحه » به فرد مورد مزاحمت راجع است.

قوله: و لكن الامر ليس كذلك: شروع است به اشكال مرحوم مصنّف بفرموده محقّق ثانى عليه الرّحمه.

قوله: فانّه ليس فى الواجب الموسّع الخ: يعنى اين طور نيست كه در واجب موسّع بتعداد افراد و مصاديق امر متعدّد باشد.

قوله: يمكن انطباقها على كلّ واحد منها: ضمير در « انطباقها » به طبيعت و در « منها » به افراد راجع است.

قوله: بشرط ان يكون المانع الخ: يعنى اينكلام در جائى است كه امر متعلّق بطبيعت ذاتا و فى حدّ نفسه مانعى از شمول فرد نداشته باشد و آن در صورتى است كه فرد مورد مزاحمت از مصاديق بارز و روشن طبيعت محسوب شود.