بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٧٩ - توضيح در اطراف معلول نبودن وجوب مقدمه از وجوب ذو المقدمه

وقت ذو المقدّمه هنوز نرسيده و نسبت بآن اراده حتميّه‌اى كه محرّك عضلات باشد حاصل نگرديده باشد.

بلى شوق به ذو المقدّمه زمانى ممكنست به اراده حتميّه مبدّل شود كه پس از طىّ مقدّمات وقت آن فرارسيده باشد.

بنابراين بايد بگوئيم:

اراده تكوينى فاعل نسبت بمقدّمه از حيث زمان بر اراده ذو المقدّمه تقدّم دارد و بر همين قياس اراده تشريعيّه فاعل نسبت بمقدّمه مى‌بايد زمانا بر اراده ذو المقدّمه مقدّم باشد پس چاره‌اى نيست از اينكه مقدّمه از حيث زمان مى‌بايد قبل از حصول ذو المقدّمه تحقّق يابد از اينرو وجوب فعلى مقدّمه قبل از وجوب فعلى ذو المقدمه مى‌باشد و اين معنا عكس آنچه هست كه مشهور شده و حضرات گفته‌اند وجوب مقدّمه در طول وجوب ذو المقدّمه و بعد از آن مى‌باشد و البتّه در آنچه ما گفته و اظهار نموديم كه وجوب مقدّمه قبل از وجوب ذو المقدّمه است هيچ محذور و اشكالى وجود ندارد بلكه همين امر متعيّن مى‌باشد.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

آنچه گفته شد در هرمتقدّمى نسبت به متأخّر جارى است زيرا شوق بتدريج بقصد و اراده مبدّل مى‌گردد همانطورى كه در افعال تدريجى الوجود چنين مى‌باشد و قبلا معناى تبعيّت وجوب مقدّمه نسبت بوجوب ذو المقدّمه را توضيح داده و گفتيم معناى آن اين نيست كه وجوب مقدّمه معلول وجوب ذو المقدّمه بوده و از نظر وجود تابع آن باشد چنانچه در افواه اصوليّون اينطور مشهور شده و تبعيّت را چنين معنا كرده‌اند.

بيان مراد

قوله: فانّك تعرف انّه اذا فرض: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: الّا اذا حصلت فى قبل حلول زمانه: ضمير در « حصلت » به مقدّمه و در « زمانه » به ذو المقدّمه عود مى‌كند.

قوله: فانّه لا شكّ فى انّ الخ: ضمير در « فانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.