بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٧٥ - باب اول مستقلات عقليه

و لا ينبغي ان يخفى عليكم ان تحرير هذه المسألة سببه المغالطة الّتي وقعت لبعضهم، و الّا فبعد تحرير المسألة الاولى على وجهها الصّحيح كما سيأتي لا يبقى مجال لهذا النّزاع، فانتظر توضيح ذلك في محلّه القريب.

ترجمه:

امر دوّم‌

بعد از آنكه قائل شديم كه افعال فى حدّ نفسها و ذاتا داراى حسن و قبح مى‌باشند اين سؤال طرح مى‌شود كه: آيا عقل متمكّن است كه وجوه حسن و قبح را مستقلّا و بدون اعتماد به بيان شارع درك كند يا چنين اقتدار و تمكّنى ندارد؟

و بفرض كه عقل چنين تمكّنى داشته باشد اين سؤال پيش مى‌آيد كه:

آيا مكلّف مى‌تواند بدون بيان شارع و تعليم او بحكم عقل اخذ كند يا حقّ چنين اخذى را مطلقا نداشته يا در برخى از موارد اين حقّ از او مسلوب است؟

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

اين يكى از مسائل مشهور و معروفى است كه در آن بين اصوليّون و جماعتى از اخباريّين اختلاف است و در آن از برخى تفصيلى وارد شده كه شرح آن انشاء اللّه در آينده خواهد آمد.

بايد تذكّرا بگوئيم اينمسئله همچون مسئله قبل از مباحث علم اصول نبوده بلكه از مبادى مسئله اصوليّه‌اى است كه در آتيه بيانش انشاء اللّه خواهد آمد چه آنكه بدون قائل شدن باينكه عقل وجوه حسن و قبح را درك مى‌كند البتّه صغراى قياسى كه از آن سابقا صحبت نموديم تحقّق نمى‌يابد.

پس از آن مى‌فرمايد:

مخفى نماند كه تحرير اينمسئله و عنوان آن سببش مغالطه‌اى است كه براى برخى از حضرات روى داده و الّا بعد از تحرير مسئله اوّل و شرح و توضيح آن بر وجه صحيح ديگر مجالى براى اين نزاع باقى نمى‌ماند و بقارئين توصيه مى‌كنيم در انتظار توضيح و شرح اينمسئله بوده كه انشاء اللّه در محلّش عنقريب خواهد آمد.