بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤٠ - امر پنجم مقدمه داخليه

ترجمه:

امر پنجم: مقدّمه داخليّه‌

مقدّمه وجوديّه بر دو قسم است:

١- مقدّمه داخليّه.

٢- مقدّمه خارجيّه.

مقدّمه داخليّه: عبارتست از جزئى از اجزاء واجب مركّب مانند يكى از اجزاء نماز همچون ركوع و سجود و امثال ايندو.

و اينكه جزء را حضرات بعنوان مقدّمه تلقّى كرده‌اند جهتش آنستكه مركّب از نظر وجود موقوف است بر اجزاء بنابراين هرجزئى فى نفسه مقدّمه است براى وجود مركّب همانطوريكه « واحد » مقدّمه است براى « اثنين » و بدون واحد، اثنين ابدا تحقّق نمى‌يابد.

و امّا اينكه آنرا « داخليّه » گفته‌اند جهتش آنستكه جزء در قوام مركّب داخل است و اساسا براى مركّب غير از نفس وجود اجزاء، وجودى نمى‌باشد چنانچه غير از وجود ركوع و سجود و قرائت و تشهّد و ... براى نماز وجود ديگرى نمى‌باشد.

مقدّمه خارجيّه: عبارتست از هرآنچه واجب بر آن موقوف بوده و داراى وجودى مستقلّ غير از وجود واجب باشد مانند كلّيّه شروط نسبت به مشروط ها همچون وضوء نسبت به نماز.

غرض از ذكر اين تقسيم‌

غرض از ذكر اين تقسيم آنستكه بيان كنيم آيا نزاع در مقدّمه واجب شامل مقدّمه داخليّه نيز مى‌شود يا اختصاص بمقدّمه خارجيّه دارد؟

بايد بگوئيم: جماعتى از اصوليّون انكار كرده‌اند كه نزاع شامل مقدّمات داخليّه نيز باشد و مدرك ايشان در اين انكار يكى از دو امر ذيل مى‌باشد:

١- بطور كلّى مقدّمه بودن جزء را انكار كرده مى‌گوئيم:

اساسا مركّب نفس اجزاء بوده نه امرى غير آن پس چگونه اجزاء را مقدّمه آن دانسته و وجود مركّب را موقوف بآنها بدانيم و اين حكم از قبيل حكم به توقّف‌