بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٥٩ - بخش دوم مبحث ملازمات عقليه

خود درك نموده يا چنين نيست؟

و اين مقصد دوّم كه نامش را « بحث ملازمات عقليّه» نهاديم غرض از انعقادش بيان همين امور است بآن طرز و نحوى كه انشاء اللّه بزودى خواهد آمد و در آن از تشخيص صغريّات حجّيّت عقل كه در مقصد سوّم (مباحث حجّت) انشاء اللّه ذكر مى‌نمائيم بحث مى‌گردد.

و قبل از تشخيص اين صغريّات و ذكر آنها در مسائل اين باب ناچاريم دو امر را كه مربوط به احكام عقليّه بوده بعنوان مقدّمه بحث بياوريم تا بواسطه‌اش مقصود را بهتر بيان كنيم و آندو عبارتند از:

بيان مراد

قوله: المفروض انّه حجّة: ضمير در « انّه » به عقل عود مى‌كند و كلمه « المفروض » صفت است براى « العقل » .

قوله: و حجّيّتها انّما يبحث عنها: ضمائر مؤنّث به اصالة الظّهور عود مى‌كند.

قوله: انّه اذا حكم العقل الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: انّه حسن شرعا: ضمير در « انّه » به شيئ راجع است.

قوله: او يلزم فعله شرعا: ضمير در « فعله » به شيئ راجع است.

قوله: انّه قبيح شرعا: ضمير در « انّه » به شيئ راجع است.

بيان المراد، شرح فارسى بر اصول الفقه ؛ ج‌٣ ؛ ص٧٥٩

قوله: او يلزم تركه شرعا: ضمير در « تركه » به شيئ عائد است.

قوله: سيأتى بيانها: يعنى بيان طرق.

قوله: اى انّه من حكم العقل هذا الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: قد حكم بذلك: يعنى قد حكم الشّارع بما حكم به العقل.

قوله: انّه هل للعقل ان يدرك: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: او لزومها: يعنى او لزوم الافعال.

قوله: انّها كذلك عند الشّارع: ضمير در « انّها » به افعال عود مى‌كند.

قوله: و يكون فيه تشخيص الخ: ضمير در « فيه » به هذا المقصد راجع است.