جزئى قدرت، جزئى حيات و هكذا. تعبير ديگر اين مطلب اين است كه هركمالى كه در نظر گيريم افراد طولى مختلفى دارد كه برخى ضعيف‌اند و برخى قوى و برخى اقوى و بالاخره هر كمالى يك فرد واجب نيز دارد، منتها فرد واجب اين كمال همان فرد واجب آن كمال ديگر و نيز فرد واجب همه كمالات ديگر است، اين‌گونه نيست كه فرد واجب هركمالى غير از فرد واجب كمال ديگر باشد، آن‌گونه كه فرد ممكن يك كمال مى‌تواند غير از فرد ممكن كمالات ديگر باشد؛ به تعبير حكما، هرچه وجود شديدتر و كاملتر شود، بسيطتر و جمعى‌تر مى‌شود و هنگامى كه از نظر شدت لا يتناهى شد، يعنى واجب شد، بسيطترين و جمعى‌ترين است. در حالى‌كه هيچ نحو كثرت و تركّبى در آن نيست، واجد همه كمالات به عاليترين نحو مى‌باشد، بتمامه و بساطته مصداق اتّم هركمالى است.

٧- گفته شد كه هركمالى در هرممكنى يافت شود همان كمال به شديدترين و قويترين نحو، يعنى به نحو لايتناهى و واجب، در واجب موجود است و وجود همين كمال لايتناهى در واجب علت و موجب آن كمال ممكن است؛ به‌طورى كه اگر واجب در ذات و وجود خود فاقد آن كمال بود، نمى‌توانست آن كمال را در ممكنات ايجاد كند. از اينجا روشن مى‌شود كه هر كمالى در واجب اصلى دارد و به عبارت ديگر اصل هركمالى در واجب است و كمالات ممكنى كه از همان سنخ‌اند فرع و رشحه و اضافه به آن اصل‌اند؛ يعنى، اصل هركمالى، كه در ذات واجب است و عين وجود او است، منشأ همه كمالاتى است كه از سنخ آن اصل‌اند، علم ذاتى وجوبى واجب تعالى منشأ و علت همه علوم ممكنات است، قدرت ذاتى وجوبى او منشأ و علت همه قدرتهاى ممكنات است، حيات ذاتى وجوبى او منشأ و علت حيات همه ممكنات است‌ [١]. از همين‌رو علوّ و مجد واجب به همان كمالات ذاتى اوست كه همه با يك وجود جمعى بسيط موجودند. به زبان حكما، علوّ و مجد واجب به اين است كه وجود بسيط جمعى و لايتناهاى او طورى است كه همه اين كمالات مى‌توانند از آن ناشى شوند. پس علوّ و مجد واجب تعالى به اين نيست كه موجد علم- علم امكانى در ممكنات- است، بلكه علوّ او به همان علم ذاتى خود است كه منشأ همه اين علوم است، علوّ و مجد او به اين است كه وجود او

[١] . فراموش نشود كه علم و قدرت و حيات او به يك وجود واحد بسيط وجوبى محض موجودند، پس علم او در خارج عين قدرت او و حيات اوست، بنابراين از عبارت فوق گمان نرود كه علم واجب غير وجود او و غير از قدرت او و غير از حيات اوست و هكذا.