شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦٨
١- زائد بر ذات نيستند؛
٢- نسبت به ذات ضرورى ازلى هستند؛
٣- مستلزم هيچ نوع كثرتى نيستند؛
٤- تغيير و تحول ناپذيرند.
اما در مورد صفات اضافى واجب تعالى مسئله به شكل ديگرى است كه ذيلا به آن مىپردازيم.
٤- ٤: صفات اضافى واجب تعالى
به نظر حكماى قبل از صدر المتألهين اين صفات و اسماء مأخوذ از آنها:
١- زائد بر ذاتاند؛
٢- نسبت به ذات ممكناند؛
٣- هرچند مستلزم كثرتى در ذات نيستند، به نظر بسيارى خود اين صفات كثيرند و مانند صفات حقيقى نيستند كه همه عين يكديگرند؛
٤- تغيير و تحول پذيرند، اگر مضافاليه آنها موجود ممكن قابل تغيير و تحولى باشد.
از توضيحاتى كه درباره صفات حقيقى و اضافى داديم، بخوبى روشن مىشود كه چرا احكام صفات اضافى واجب غير از احكام صفات حقيقى اوست. همانطور كه گفتيم، صفات حقيقى متقرر در ذات موصوفاند، حاكى از متن واقعيت موصوف يا حاكى از كمال و مرتبهاى از مراتب موصوفاند، كم و زياد شدن آنها موجب نقص و كمال موصوف است. طبعا در واجب تعالى كه، به دليل وجوب ذاتيش، نامحدود و كامل على الاطلاق و بسيط محض است اين صفات بايد زائد بر ذات نباشند و الا لازم مىآيد كه ذات به خودى خود و بدون اين صفت كامل نباشد و اين منافى است با كمال على الاطلاق واجب تعالى و نيز نبايد كثير باشند بلكه بايد همه عين يكديگر و عين ذات باشند و الا لازم مىآيد كه ذات واجب تعالى بسيط محض نباشد و نيز همه ثابت و غير قابل حدوث و زوالاند، زيرا به دلائلى كه در مبحث قوه و فعل خواهد آمد فقط امور مادى هستند كه ذات يا صفات متقرر در ذاتشان قابل تغيير و تحولاند و واجب تعالى مجرد است و نيز اين صفات واجباند و نسبت به ذات ضرورى ازلىاند، چون عين ذاتاند و ذات به خودى خود و صرفنظر از هرغيرى كافى است براى انتزاع اين صفات و حمل اسماء مأخوذ از آنها بر ذات؛ ولى صفات اضافى متقرر در ذات نيستند، نه حاكى از