شرح نهاية الحكمة( مصباح)
(١)
٧ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
١٩ ص
(٤)
٢٣ ص
(٥)
٢٥ ص
(٦)
٢٥ ص
(٧)
٢٧ ص
(٨)
٢٨ ص
(٩)
٢٨ ص
(١٠)
٢٨ ص
(١١)
٢٩ ص
(١٢)
٣٠ ص
(١٣)
٣١ ص
(١٤)
٣٣ ص
(١٥)
٣٤ ص
(١٦)
٣٦ ص
(١٧)
٣٧ ص
(١٨)
٣٨ ص
(١٩)
٣٩ ص
(٢٠)
٣٩ ص
(٢١)
٣٩ ص
(٢٢)
٤٠ ص
(٢٣)
٤٢ ص
(٢٤)
٤٣ ص
(٢٥)
٤٣ ص
(٢٦)
٤٥ ص
(٢٧)
٤٦ ص
(٢٨)
٤٩ ص
(٢٩)
٥٠ ص
(٣٠)
٥١ ص
(٣١)
٥٢ ص
(٣٢)
٥٤ ص
(٣٣)
٥٤ ص
(٣٤)
٥٥ ص
(٣٥)
٥٥ ص
(٣٦)
٥٦ ص
(٣٧)
٥٦ ص
(٣٨)
٥٧ ص
(٣٩)
٥٨ ص
(٤٠)
٦١ ص
(٤١)
٦٣ ص
(٤٢)
٦٣ ص
(٤٣)
٦٣ ص
(٤٤)
٦٥ ص
(٤٥)
٦٦ ص
(٤٦)
٦٨ ص
(٤٧)
٦٩ ص
(٤٨)
٧٠ ص
(٤٩)
٧٠ ص
(٥٠)
٧٢ ص
(٥١)
٧٤ ص
(٥٢)
٧٤ ص
(٥٣)
٧٦ ص
(٥٤)
٧٧ ص
(٥٥)
٧٨ ص
(٥٦)
٧٩ ص
(٥٧)
٨٠ ص
(٥٨)
٨٤ ص
(٥٩)
٨٧ ص
(٦٠)
٨٧ ص
(٦١)
٨٨ ص
(٦٢)
٨٨ ص
(٦٣)
٨٩ ص
(٦٤)
٨٩ ص
(٦٥)
٩٠ ص
(٦٦)
٩١ ص
(٦٧)
٩٣ ص
(٦٨)
٩٣ ص
(٦٩)
٩٤ ص
(٧٠)
٩٤ ص
(٧١)
٩٥ ص
(٧٢)
٩٦ ص
(٧٣)
٩٦ ص
(٧٤)
٩٦ ص
(٧٥)
٩٦ ص
(٧٦)
٩٧ ص
(٧٧)
٩٩ ص
(٧٨)
٩٩ ص
(٧٩)
١٠١ ص
(٨٠)
١٠١ ص
(٨١)
١٠٣ ص
(٨٢)
١٠٣ ص
(٨٣)
١٠٣ ص
(٨٤)
١٠٥ ص
(٨٥)
١٠٥ ص
(٨٦)
١٠٦ ص
(٨٧)
١٠٧ ص
(٨٨)
١٠٧ ص
(٨٩)
١٠٩ ص
(٩٠)
١١٠ ص
(٩١)
١١٢ ص
(٩٢)
١١٢ ص
(٩٣)
١١٣ ص
(٩٤)
١١٥ ص
(٩٥)
١١٦ ص
(٩٦)
١١٦ ص
(٩٧)
١١٧ ص
(٩٨)
١١٩ ص
(٩٩)
١١٩ ص
(١٠٠)
١٢٠ ص
(١٠١)
١٢٢ ص
(١٠٢)
١٢٢ ص
(١٠٣)
١٢٢ ص
(١٠٤)
١٢٢ ص
(١٠٥)
١٢٤ ص
(١٠٦)
١٢٥ ص
(١٠٧)
١٢٦ ص
(١٠٨)
١٢٨ ص
(١٠٩)
١٢٨ ص
(١١٠)
١٢٨ ص
(١١١)
١٣٠ ص
(١١٢)
١٣٢ ص
(١١٣)
١٣٣ ص
(١١٤)
١٣٤ ص
(١١٥)
١٣٥ ص
(١١٦)
١٣٩ ص
(١١٧)
١٤٠ ص
(١١٨)
١٤١ ص
(١١٩)
١٤٢ ص
(١٢٠)
١٤٢ ص
(١٢١)
١٤٣ ص
(١٢٢)
١٤٣ ص
(١٢٣)
١٤٦ ص
(١٢٤)
١٤٧ ص
(١٢٥)
١٥٣ ص
(١٢٦)
١٥٨ ص
(١٢٧)
١٥٩ ص
(١٢٨)
١٦٠ ص
(١٢٩)
١٦١ ص
(١٣٠)
١٦١ ص
(١٣١)
١٦٣ ص
(١٣٢)
١٦٧ ص
(١٣٣)
١٦٨ ص
(١٣٤)
١٦٩ ص
(١٣٥)
١٧٠ ص
(١٣٦)
١٧٠ ص
(١٣٧)
١٧١ ص
(١٣٨)
١٧٣ ص
(١٣٩)
١٧٧ ص
(١٤٠)
١٨٤ ص
(١٤١)
١٨٤ ص
(١٤٢)
١٨٤ ص
(١٤٣)
١٨٦ ص
(١٤٤)
١٨٩ ص
(١٤٥)
١٨٩ ص
(١٤٦)
١٩١ ص
(١٤٧)
١٩٢ ص
(١٤٨)
١٩٤ ص
(١٤٩)
١٩٦ ص
(١٥٠)
١٩٩ ص
(١٥١)
١٩٩ ص
(١٥٢)
٢٠٠ ص
(١٥٣)
٢٠٣ ص
(١٥٤)
٢٠٤ ص
(١٥٥)
٢٠٤ ص
(١٥٦)
٢٠٦ ص
(١٥٧)
٢٠٧ ص
(١٥٨)
٢٠٧ ص
(١٥٩)
٢٠٨ ص
(١٦٠)
٢٠٩ ص
(١٦١)
٢١٠ ص
(١٦٢)
٢١٠ ص
(١٦٣)
٢١١ ص
(١٦٤)
٢١٣ ص
(١٦٥)
٢١٤ ص
(١٦٦)
٢١٦ ص
(١٦٧)
٢١٧ ص
(١٦٨)
٢١٨ ص
(١٦٩)
٢١٨ ص
(١٧٠)
٢١٩ ص
(١٧١)
٢٢٠ ص
(١٧٢)
٢٢١ ص
(١٧٣)
٢٢٥ ص
(١٧٤)
٢٢٥ ص
(١٧٥)
٢٢٧ ص
(١٧٦)
٢٢٧ ص
(١٧٧)
٢٢٨ ص
(١٧٨)
٢٢٨ ص
(١٧٩)
٢٢٩ ص
(١٨٠)
٢٣٢ ص
(١٨١)
٢٣٢ ص
(١٨٢)
٢٣٣ ص
(١٨٣)
٢٣٥ ص
(١٨٤)
٢٣٥ ص
(١٨٥)
٢٣٦ ص
(١٨٦)
٢٣٩ ص
(١٨٧)
٢٤٠ ص
(١٨٨)
٢٤١ ص
(١٨٩)
٢٤٢ ص
(١٩٠)
٢٤٤ ص
(١٩١)
٢٤٥ ص
(١٩٢)
٢٥١ ص
(١٩٣)
٢٥١ ص
(١٩٤)
٢٥٢ ص
(١٩٥)
٢٥٥ ص
(١٩٦)
٢٥٥ ص
(١٩٧)
٢٥٦ ص
(١٩٨)
٢٥٦ ص
(١٩٩)
٢٥٧ ص
(٢٠٠)
٢٥٧ ص
(٢٠١)
٢٥٨ ص
(٢٠٢)
٢٥٩ ص
(٢٠٣)
٢٦٢ ص
(٢٠٤)
٢٦٣ ص
(٢٠٥)
٢٦٤ ص
(٢٠٦)
٢٦٥ ص
(٢٠٧)
٢٦٥ ص
(٢٠٨)
٢٦٧ ص
(٢٠٩)
٢٧٠ ص
(٢١٠)
٢٧٣ ص
(٢١١)
٢٧٤ ص
(٢١٢)
٢٧٥ ص
(٢١٣)
٢٧٦ ص
(٢١٤)
٢٧٨ ص
(٢١٥)
٢٨١ ص
(٢١٦)
٢٨٧ ص
(٢١٧)
٢٨٨ ص
(٢١٨)
٢٩٠ ص
(٢١٩)
٢٩٢ ص
(٢٢٠)
٢٩٢ ص
(٢٢١)
٢٩٢ ص
(٢٢٢)
٢٩٣ ص
(٢٢٣)
٢٩٤ ص
(٢٢٤)
٢٩٥ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص

شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥١

همان مرتبه واقعيت است؛ اولا، هرحكمى كه بر ذات واجب حمل شود حكم مرتبه واقعيت است، و لو اين حكم بر واجب بما هو هو حمل شود نه بر واجب به اعتبار اينكه با او غير او نيز لحاظ شده است؛ (از اينجا معلوم مى‌شود كه اين حكم كه «ذات واجب بما هى هى و قطع نظر از جميع اغيار ضرورى الوجود است و موجود» حكم مرتبه واقعيت است، نه حكم مرتبه ذات در مقابل واقعيت، منتها ذات واجب قطع نظر از جميع اغيار و بما هى هى در خارج به اين حكم محكوم است نه با اعتبار غير) و ثانيا، چون در مرتبه واقعيت حتما ذات به يكى از دو طرف نقيض متصف مى‌شود، چه ذات بما هى هى اعتبار شده باشد و چه اينچنين اعتبار نشده باشد، بايد گفت و لو ذات واجب بما هى هى لحاظ شود، لا محاله يا به وجود صفت مذكور متصف مى‌شود يا به عدم آن و ممكن نيست به هيچيك متصف نشود و ثالثا، چون بنا به فرض صفت مذكور معلول غير است، پس براى حكم به اتصاف ذات به وجود يا عدم اين صفت لا محاله بايد وجود يا عدم علت آن را نيز با ذات لحاظ كرد.

از سه نكته اخير جواب مستشكل روشن مى‌شود: به نظر مستشكل، اولا، حكم به ضرورت وجود حكم واجب است در مرتبه ذات نه واقعيت ولى دانستيم كه اين حكم حكم مرتبه واقعيت است منتها وقتى واجب قطع نظر از اغيار و بما هو هو لحاظ شود؛ ثانيا، به نظر وى در اين مرتبه- مرتبه اتصاف به ضرورت وجود- واجب نه محكوم مى‌شود به اتصاف به وجود صفت مزبور و نه محكوم مى‌شود به اتصاف به عدم آن و طبعا نه لحاظ وجود علت صفت با ذات ضرورى است و نه لحاظ عدم آن ولى دانستيم كه در همين مرتبه ذات ضرورتا محكوم است به اتصاف به وجود يا عدم صفت و در همين مرتبه ضرورتا بايد وجود يا عدم علت را با ذات اعتبار كرد. مستشكل با تفكيك بين اين دو مرتبه تنافى را از ميان برداشت: آنجا كه ذات قطع نظر از وجود و عدم علت صفت اعتبار مى‌شود، محكوم نيست به اتصاف به وجود يا عدم صفت، فقط محكوم است به ضرورت وجود و آنجا كه محكوم به اتصاف به وجود يا عدم صفت است، لازم نيست بما هى هى و قطع نظر از اغيار، من جمله علت صفت، اعتبار شود، پس محذورى نيست؛ ولى با از اين ميان برداشته شدن تفكيك فوق مشكل به جاى خود برمى‌گردد. ذات واجب در همان مرتبه‌اى كه بما هى هى و قطع نظر از وجود و عدم غير (علت) لحاظ مى‌شود- يعنى در همان مرتبه‌اى كه محكوم است به ضرورت وجود- در همان مرتبه نيز ضرورتا محكوم است به اتصاف به وجود يا عدم صفت مذكور؛ يعنى، بدون اعتبار وجود يا عدم علت صفت محكوم است به اتصاف به وجود يا عدم صفت و اين محال است.