و هذا الاعتبار بحسب النظر البسيط العاميّ، الذي من شأنه الجهل بالحوادث المستقبلة، لعدم احاطته بالعلل و الاسباب، و الّا فلكلّ امر مفروض بحسب ظرفه امّا الوجود و الوجوب و امّا العدم و الامتناع.

٥- ٩: امكان استعدادى‌

مى‌دانيم كه موجودات عالم طبيعت دائما در تبديل و تحول‌اند: دانه گندم بوته گندم مى‌شود؛ هسته خرما نخل مى‌شود؛ چوب با سوزاندن زغال مى‌گردد. نيز مى‌دانيم كه هرچيزى به هر چيزى تبديل نمى‌شود: دانه گندم بوته جو نمى‌شود؛ هسته خرما درخت گردو نمى‌شود. پس هر چيزى استعداد شدن چيز خاصى را دارد و هرچيزى امكان شدن در چيز خاصى دارد: دانه گندم استعداد دارد كه بوته گندم شود و بوته گندم امكان شدن در دانه گندم دارد، نه در دانه جو.

به اين امكان شدن «امكان استعدادى» مى‌گويند.

پس همواره مستعدى وجود دارد و مستعد له‌اى. مستعد استعداد مستعد له شدن را دارد و مستعد له امكان استعدادى در مستعد دارد. از اينجا مى‌توان فهميد كه استعداد و امكان استعدادى يك چيزند، با اين فرق كه اگر آن را به مستعد نسبت دهيم، به آن «استعداد» مى‌گويند: مستعد استعداد دارد براى تبديل شدن به مستعد له و اگر آن را به مستعد له نسبت دهيم، به آن «امكان استعدادى» مى‌گويند: مستعد له امكان شدن در مستعد را دارد:

و ربما اطلق «الامكان» و اريد به الامكان الاستعداديّ.

١- ٥- ٩: تفاوتهاى امكان استعدادى و امكان ذاتى‌

١- امكان استعدادى كيفيتى است قائم به مادّه كه مادّه با دارا بودن آن از بين فعليّتهاى بى‌نهايتى كه مى‌تواند قبول كند فقط يكى را مى‌پذيرد. مادّه فى ذاته مى‌تواند هرفعليتى را بپذيرد ولى با دارا شدن كيفيت استعدادى- امكان استعدادى- اين توانائى نسبت به فعليت خاصى تعيين مى‌يابد. باتوجه به اينكه امكان استعدادى كيفيت است و كيفيت ماهيتى است عرضى، مى‌توان گفت كه امكان استعدادى اوّلا، در خارج مابازا دارد، چون ماهيت است، و ثانيا،