شرح نهاية الحكمة( مصباح)
(١)
٧ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
١٩ ص
(٤)
٢٣ ص
(٥)
٢٥ ص
(٦)
٢٥ ص
(٧)
٢٧ ص
(٨)
٢٨ ص
(٩)
٢٨ ص
(١٠)
٢٨ ص
(١١)
٢٩ ص
(١٢)
٣٠ ص
(١٣)
٣١ ص
(١٤)
٣٣ ص
(١٥)
٣٤ ص
(١٦)
٣٦ ص
(١٧)
٣٧ ص
(١٨)
٣٨ ص
(١٩)
٣٩ ص
(٢٠)
٣٩ ص
(٢١)
٣٩ ص
(٢٢)
٤٠ ص
(٢٣)
٤٢ ص
(٢٤)
٤٣ ص
(٢٥)
٤٣ ص
(٢٦)
٤٥ ص
(٢٧)
٤٦ ص
(٢٨)
٤٩ ص
(٢٩)
٥٠ ص
(٣٠)
٥١ ص
(٣١)
٥٢ ص
(٣٢)
٥٤ ص
(٣٣)
٥٤ ص
(٣٤)
٥٥ ص
(٣٥)
٥٥ ص
(٣٦)
٥٦ ص
(٣٧)
٥٦ ص
(٣٨)
٥٧ ص
(٣٩)
٥٨ ص
(٤٠)
٦١ ص
(٤١)
٦٣ ص
(٤٢)
٦٣ ص
(٤٣)
٦٣ ص
(٤٤)
٦٥ ص
(٤٥)
٦٦ ص
(٤٦)
٦٨ ص
(٤٧)
٦٩ ص
(٤٨)
٧٠ ص
(٤٩)
٧٠ ص
(٥٠)
٧٢ ص
(٥١)
٧٤ ص
(٥٢)
٧٤ ص
(٥٣)
٧٦ ص
(٥٤)
٧٧ ص
(٥٥)
٧٨ ص
(٥٦)
٧٩ ص
(٥٧)
٨٠ ص
(٥٨)
٨٤ ص
(٥٩)
٨٧ ص
(٦٠)
٨٧ ص
(٦١)
٨٨ ص
(٦٢)
٨٨ ص
(٦٣)
٨٩ ص
(٦٤)
٨٩ ص
(٦٥)
٩٠ ص
(٦٦)
٩١ ص
(٦٧)
٩٣ ص
(٦٨)
٩٣ ص
(٦٩)
٩٤ ص
(٧٠)
٩٤ ص
(٧١)
٩٥ ص
(٧٢)
٩٦ ص
(٧٣)
٩٦ ص
(٧٤)
٩٦ ص
(٧٥)
٩٦ ص
(٧٦)
٩٧ ص
(٧٧)
٩٩ ص
(٧٨)
٩٩ ص
(٧٩)
١٠١ ص
(٨٠)
١٠١ ص
(٨١)
١٠٣ ص
(٨٢)
١٠٣ ص
(٨٣)
١٠٣ ص
(٨٤)
١٠٥ ص
(٨٥)
١٠٥ ص
(٨٦)
١٠٦ ص
(٨٧)
١٠٧ ص
(٨٨)
١٠٧ ص
(٨٩)
١٠٩ ص
(٩٠)
١١٠ ص
(٩١)
١١٢ ص
(٩٢)
١١٢ ص
(٩٣)
١١٣ ص
(٩٤)
١١٥ ص
(٩٥)
١١٦ ص
(٩٦)
١١٦ ص
(٩٧)
١١٧ ص
(٩٨)
١١٩ ص
(٩٩)
١١٩ ص
(١٠٠)
١٢٠ ص
(١٠١)
١٢٢ ص
(١٠٢)
١٢٢ ص
(١٠٣)
١٢٢ ص
(١٠٤)
١٢٢ ص
(١٠٥)
١٢٤ ص
(١٠٦)
١٢٥ ص
(١٠٧)
١٢٦ ص
(١٠٨)
١٢٨ ص
(١٠٩)
١٢٨ ص
(١١٠)
١٢٨ ص
(١١١)
١٣٠ ص
(١١٢)
١٣٢ ص
(١١٣)
١٣٣ ص
(١١٤)
١٣٤ ص
(١١٥)
١٣٥ ص
(١١٦)
١٣٩ ص
(١١٧)
١٤٠ ص
(١١٨)
١٤١ ص
(١١٩)
١٤٢ ص
(١٢٠)
١٤٢ ص
(١٢١)
١٤٣ ص
(١٢٢)
١٤٣ ص
(١٢٣)
١٤٦ ص
(١٢٤)
١٤٧ ص
(١٢٥)
١٥٣ ص
(١٢٦)
١٥٨ ص
(١٢٧)
١٥٩ ص
(١٢٨)
١٦٠ ص
(١٢٩)
١٦١ ص
(١٣٠)
١٦١ ص
(١٣١)
١٦٣ ص
(١٣٢)
١٦٧ ص
(١٣٣)
١٦٨ ص
(١٣٤)
١٦٩ ص
(١٣٥)
١٧٠ ص
(١٣٦)
١٧٠ ص
(١٣٧)
١٧١ ص
(١٣٨)
١٧٣ ص
(١٣٩)
١٧٧ ص
(١٤٠)
١٨٤ ص
(١٤١)
١٨٤ ص
(١٤٢)
١٨٤ ص
(١٤٣)
١٨٦ ص
(١٤٤)
١٨٩ ص
(١٤٥)
١٨٩ ص
(١٤٦)
١٩١ ص
(١٤٧)
١٩٢ ص
(١٤٨)
١٩٤ ص
(١٤٩)
١٩٦ ص
(١٥٠)
١٩٩ ص
(١٥١)
١٩٩ ص
(١٥٢)
٢٠٠ ص
(١٥٣)
٢٠٣ ص
(١٥٤)
٢٠٤ ص
(١٥٥)
٢٠٤ ص
(١٥٦)
٢٠٦ ص
(١٥٧)
٢٠٧ ص
(١٥٨)
٢٠٧ ص
(١٥٩)
٢٠٨ ص
(١٦٠)
٢٠٩ ص
(١٦١)
٢١٠ ص
(١٦٢)
٢١٠ ص
(١٦٣)
٢١١ ص
(١٦٤)
٢١٣ ص
(١٦٥)
٢١٤ ص
(١٦٦)
٢١٦ ص
(١٦٧)
٢١٧ ص
(١٦٨)
٢١٨ ص
(١٦٩)
٢١٨ ص
(١٧٠)
٢١٩ ص
(١٧١)
٢٢٠ ص
(١٧٢)
٢٢١ ص
(١٧٣)
٢٢٥ ص
(١٧٤)
٢٢٥ ص
(١٧٥)
٢٢٧ ص
(١٧٦)
٢٢٧ ص
(١٧٧)
٢٢٨ ص
(١٧٨)
٢٢٨ ص
(١٧٩)
٢٢٩ ص
(١٨٠)
٢٣٢ ص
(١٨١)
٢٣٢ ص
(١٨٢)
٢٣٣ ص
(١٨٣)
٢٣٥ ص
(١٨٤)
٢٣٥ ص
(١٨٥)
٢٣٦ ص
(١٨٦)
٢٣٩ ص
(١٨٧)
٢٤٠ ص
(١٨٨)
٢٤١ ص
(١٨٩)
٢٤٢ ص
(١٩٠)
٢٤٤ ص
(١٩١)
٢٤٥ ص
(١٩٢)
٢٥١ ص
(١٩٣)
٢٥١ ص
(١٩٤)
٢٥٢ ص
(١٩٥)
٢٥٥ ص
(١٩٦)
٢٥٥ ص
(١٩٧)
٢٥٦ ص
(١٩٨)
٢٥٦ ص
(١٩٩)
٢٥٧ ص
(٢٠٠)
٢٥٧ ص
(٢٠١)
٢٥٨ ص
(٢٠٢)
٢٥٩ ص
(٢٠٣)
٢٦٢ ص
(٢٠٤)
٢٦٣ ص
(٢٠٥)
٢٦٤ ص
(٢٠٦)
٢٦٥ ص
(٢٠٧)
٢٦٥ ص
(٢٠٨)
٢٦٧ ص
(٢٠٩)
٢٧٠ ص
(٢١٠)
٢٧٣ ص
(٢١١)
٢٧٤ ص
(٢١٢)
٢٧٥ ص
(٢١٣)
٢٧٦ ص
(٢١٤)
٢٧٨ ص
(٢١٥)
٢٨١ ص
(٢١٦)
٢٨٧ ص
(٢١٧)
٢٨٨ ص
(٢١٨)
٢٩٠ ص
(٢١٩)
٢٩٢ ص
(٢٢٠)
٢٩٢ ص
(٢٢١)
٢٩٢ ص
(٢٢٢)
٢٩٣ ص
(٢٢٣)
٢٩٤ ص
(٢٢٤)
٢٩٥ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص

شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦٧

٣- ٤: توضيحى درباره صفات واجب‌

در صفات سلبى واجب، هميشه مسلوب امرى عدمى است نه وجودى، نقص است نه كمال؛ پس واجد بودن واجب تعالى اين صفات را و نيز حمل اسماء مأخوذ از اين صفات بر ذات به اين معناست كه واجب هيچ‌گونه نقصى ندارد؛ از هرنوع محدوديتى مبرّاست؛ وجود صرف و كمال بحت است. بحث بيشتر در اين‌باره را به مرحله دوازدهم موكول مى‌كنيم.

به نظر محققان از فلاسفه اسلامى؛ مانند فارابى، ابن سينا و اتباع او، شيخ اشراق، خواجه، مير داماد، ملا صدرا و پيروان وى؛ صفات حقيقى واجب، اعم از حقيقى محض يا حقيقى ذات اضافه، عين ذات واجب‌اند. مقصود از عينيّت با ذات عينيت ماهوى نيست، واجب تعالى ماهيت ندارد تا عينيت ماهوى درباره او گمان رود. مقصود عينيت وجودى است؛ يعنى، وجود واجب تعالى، همان خودش بدون لحاظ هيچ غيرى و بدون مقايسه با هيچ غيرى، حيات و علم و قدرت و اراده و بصر و ساير اوصاف كمالى او نيز هست. اين‌گونه نيست كه خود واجب واقعيتى است و هريك از صفاتش نيز واقعيتى هستند متمايز كه عارض آن ذات شده‌اند و مرتبه‌اى از مراتب آن به شمار مى‌آيند. يك واقعيت بسيط محض و بدون حد و نهايت است كه خودبخود، بتنهائى و بتمامه، هم مصداق مفهوم وجود است هم وجوب هم علت هم قدرت هم اراده و غيره و نيز مصداق اسمائى است مانند موجود، واجب، عالم، قادر، مريد و غيره؛ به تعبير رايج، صفات واجب زائد بر ذات نيستند. علاوه بر اين، هم از عدم زيادت اين صفات بر ذات مى‌توان حدس زد و هم از براهين اقامه شده در اين فصل ثابت مى‌شود كه اين صفات نسبت به ذات واجب واجب‌اند و نيز اين صفات، به دليل عينيت با ذات، نه خود از يكديگر و نه هيچيك از ذات متمايز نيستند؛ همه عين يكديگر و عين ذات‌اند؛ پس اين صفات نه خود كثيرند و نه موجب كثرتى در ذات‌اند و نه بين آنها و ذات كثرتى وجود دارد؛ وحدت و بساطت محض حكمفرماست و بالاخره اين صفات قابل تغيير و تحول نيستند، زيرا هرامر واجبى ثابت و دائم است؛ پس هم ذات واجب ثابت و تغييرناپذير است و هم صفاتش؛ نه صفتى براى او قابل حدوث است و نه صفتى قابل زوال. واضح است كه اين احكام در مورد اسماء مأخوذ از اين صفات نيز جارى است. پس حاصل اينكه صفات حقيقى واجب تعالى، اعم از محض و ذات اضافه، و نيز اسماء مأخوذ از اين صفات داراى ويژگيهاى زيرند: