وجود شود هم به عدم؛ هم مى‌تواند موجود باشد هم معدوم، انسان موجود انسان است، همچنانكه انسان معدوم هم انسان است. و همچنين است ذهنى و خارجى. انسان هم مى‌تواند در ذهن باشد هم در خارج؛ انسان موجود در ذهن انسان است، چنانكه انسان موجود در خارج نيز انسان است، انسان نسبت به اين‌دو لابشرط است و هكذا نسبت به علت و معلول، وحدت و كثرت، بالقوه و بالفعل، حادث و قديم، سفيد و غير سفيد و غيرها.

اين خصوصيت لابشرطى ويژگى بارز ماهيت است و، همان‌طور كه ديديم، ريشه آن در مقام و مرتبه ذات است. اين خصوصيت كه ماهيت مرتبه ذات در مقابل مرتبه واقع دارد موجب مى‌شود كه بتوان آن را بريده از همه اغيار اعتبار كرد، بما هى هى و قطع نظر از غير ملاحظه‌اش نمود. به عبارت ديگر، ماهيت بريده از هرغير خودش است، باز حقيقت و ذاتش دست نخورده است. اصلا ماهيت خود بخود بريده از اغيار است‌ [١] و همين بريدگى موجب مى‌شود كه ماهيت خودبخود با هيچ غيرى جز ذات و ذاتيات و لوازم ذات مرتبط نباشد؛ خود بخود ايجاب نكند حمل هيچ محمولى را بر خود، مگر حمل ذات و ذاتيات را در مقام ذات و حمل لوازم ذات را در مقام واقع؛ پس خودبخود با ساير محمولات و اوصاف بى‌ارتباط است؛ طبعا خودبخود نه اقتضا دارد حمل آنها را بر خود، تا نتوان نقايضشان را بر آن حمل كرد، و نه اقتضا دارد سلب آنها را از خود، تا حمل نقايضشان بر آن واجب باشد. خود بخود نسبت به اينها و نقايضشان لااقتضاست، لابشرط است، نسبتش به آنها امكان است نه ضرورت. از اين رو، براى اتصافش به اين اوصاف و محمولات يا نقائض آنها، حتما بايد غيرى با ماهيت اعتبار شود. اين اعتبار غير است كه او را مرتبط و وابسته با اين اوصاف مى‌كند.

از آنچه گفته شد نتيجه مى‌شود كه اگر چيزى عين واقعيت خارج بود، حيثيت ذاتى در مقابل حيثيت واقع نداشت، چنين چيزى ويژگى لابشرطى، كه فوقا توضيح داده شد، ندارد.

چنين امرى اگر موجود است، عين موجوديت است و به هيچ‌وجه قابل اتصاف به عدم نيست؛ اگر علت چيزى است، عين عليت است نسبت به آن و هرگز نمى‌توان اين وصف را از آن سلب كرد؛ اگر خارجى است، عين خارجيت است و محال است ذهنى شود و خلاصه هر ويژگى كه دارد لاينفك از آن است؛ هرگز نمى‌تواند به نقيضش متصف شود. چنين امرى اگر به چيزى وابسته است، اين وابستگى عين واقعيت آن است و هيچ غيرى نمى‌تواند آن را مستقل‌

[١] . به همين دليل مى‌گويند ماهيات مثار كثرت‌اند.