پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠١ - نكته چگونگى جمع ضدّين

ولى گاه منظور جمع عرفى است؛ مانند اينكه دو جسم سياه و سفيد در آن واحد در كنار هم قرار گيرند. يا در دو زمان متصل به هم، گاه جسمى سفيد و گاه سياه باشد. اين معنا نه تنها محال نيست، بلكه بخش‌هاى عظيمى از جهان را دربرگرفته است. با توجه به اين نكته به اصل مسئله بازمى‌گرديم و مى‌گوييم: در جهانى كه ما زندگى مى‌كنيم مدير و مدبّر عالم، ذات پاك خداست كه گاه نظام اضداد را گسترده است و همان‌گونه كه در كلام امام عليه السّلام آمده بود، نور و ظلمت حرارت و برودت خشكى و رطوبت را به هم آميخته و نظام شب و روز و فصول سال و ابر و باران و آفتاب را مأمور كارهاى مهمى كرده است و گاه ميان امثال ديده مى‌شود مثلا اعضاى پيكر يك انسان يا يك گياه نه تنها تضادى ندارند، بلكه با يكديگر هماهنگ‌اند.

به هرحال شك نيست كه تضادها به گونه‌اى كه گفته شد در بسيارى از مواقع مى‌توانند نقش مهمى در پيشرفت جامعه انسانى و تكامل موجودات داشته باشند؛ رقابتهاى سازنده در هرجامعه‌اى منشأ پيشرفت است و در ميدان‌هاى مختلف سبب نيرومندى است حتى وجود شيطان در برابر مؤمنان موجب افزايش و قدرت ايمانى آنهاست.