پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٩ - ترجمه

به اين ترتيب امام عليه السّلام هفت وصف مهم را براى قرآن ذكر فرموده است كه براى بيان اهميّت قرآن و موقعيت آن كافى است. جمله‌ «آمر زاجر، و صامت ناطق» در واقع هر كدام دو وصف است براى قرآن كه واو عاطفه در ميان آنها حذف شده است؛ يعنى قرآن اوامر و نواهى‌اى دارد و در برابر بعضى از امور كه مصلحت در سكوت بوده ساكت شده است و در برابر امورى كه آگاهى از آن براى همگان لازم بوده زبان گشوده است، يا اينكه قرآن به حسب ظاهر خاموش است، زيرا خطوط و نقوشى بيش نيست؛ ولى در حقيقت با صد زبان سخن مى‌گويد و حقايق را فاش مى‌سازد.

جمله‌ «أخذ عليه ميثاقهم» اشاره به پيمانى است كه به هنگام اظهار ايمان به توحيد و رسالت پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله خداوند و پيامبرش از مؤمنان گرفته‌اند، زيرا وقتى كسى اظهار ايمان نسبت به اين دو اصل مى‌كند مفهومش تسليم در برابر فرمان خدا و دستورات پيامبر صلّى اللّه عليه و اله است.

يا اينكه خداوند از طريق اعطاى عقل، از يك سو و فطرت توحيدى، از سوى ديگر اين پيمان را از راه تكوين از همه انسانها گرفته است تا به فرمانش گردن نهند و به كتابش عمل كنند.

جمله‌ «و ارتهن عليهم أنفسهم» اشاره به همان حقيقتى است كه در قرآن مجيد آمده و مى‌فرمايد: «كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ» [١] هركسى در گرو اعمال خويش است.

همان‌گونه كه عين مرهونه (چيزى را كه گرو گذاشته‌اند) بدون پرداختن بدهى‌ها آزاد نمى‌شود، همچنين تا انسان وظايف الهيش را انجام ندهد به آزادى و حريّت واقعى نخواهد رسيد.

در ادامه اين سخن، امام عليه السّلام با بيان دو وصف ديگر براى اين كتاب بزرگ آسمانى، عمق اهميّت آن را آشكارتر مى‌سازد و مى‌فرمايد: «خداوند به‌وسيله قرآن، نور خود را (در

[١]. مدثر، آيه ٣٨.