افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤١٥ - عموم خالقيت و تدبير و ربوبيت

مى‌بخشد، اعتبار فرموده است و قانون عليت در تكوين و تشريع هم از اراده‌ى نافذه‌ى او مؤثر شده است.؛ بلكه كلام در غيرشرك نيز چنان شده‌ «وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ» مصداق من يشاء، كسى است كه از گناه خود توبه كند و يا يكى ديگر از مسقطات در حق او صورت گرفته‌باشد.

عموم خالقيت و تدبير و ربوبيت‌

شكى نيست همان‌گونه كه عموم علم و عموم قدرت خداوند عقلًا ثابت است، عموم خالقيت و ايجاد و ابداع و تدبير و ربوبيت او در همه‌ى امور و در سراسر كائنات و ممكنات و در همه‌ى ذرات تكويناً جارى‌است.

تمام حركات و سكنات انسان و هر موجود مختار با اراده همه، از خلق و ايجاد خدا است و جز ذات مقدس او هيچ ممكن الوجودى شريك نيست و شرك در همه‌ى اقسام آن، عقلًا محال و شرعاً باطل است؛ «اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُوَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَكِيلٌ‌[١]، لَهُ مَقالِيدُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» (الزمر: ٦٢، ٦٣)؛ او آفريننده‌ى هر چيز و بر هر چيز حافظ بوده و همه‌ى امور را تدبير مى‌كند و كليدهاى همه‌ى آسمانها و زمين در اختيار اوست.

چگونه چنين نباشد كه وجود سراسر اشياى موجوده در ابتداى وجود و بقاى خود و افعال خود به ذات او مربوط و آنچه كه در جهان به وجود نيامده و يا از بين رفته، مستند به عدم اراده‌ى نافذه‌ى اوست.

بلى شكى در اختيار إنسان وجن و ساير مكلفين نيست آنان كه اختيار و توانايى إنسان را در افعال او منكر شده‌اند از ضعف عقل خود، منكر بديهيات شده‌اند سرّ قضيه اين است كه قدرت لحظه به لحظه از خدا بر همه‌ى مخلوقات افاضه مى‌شود؛ ولى إنسان به تقدير و قدرت خالق در مصرف اين قوت و قدرت خدا دادى حق انتخاب و اختيار دارد كه در خير مصرف‌

[١] وكيل را به كفيل و حافظ و نگهبان و مدبر امور معنى كرده‌اند.