افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٦٠ - سؤال اخير دين خدا فطرى است يا نه

لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ»؛ دلالت دارد كه اعتقاد فطرى مذكور از دين است و همه مى‌دانيم كه هر چه دين حق باشد براى انسان قبولى آن منجى از هلاكت و مبرء ذمه مى باشد و به عبارت ديگر داشتن دين از نگاه شرعى كفايت مى‌كند. و به عبارت روشن قرآن، توحيد فطرى ارتكازى را دين دانسته نه مقدمه دين‌ «ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ.»

جواب: مى‌گوييم همين اعتقاد ارتكازى به شرط اقرار به آن و عدم انكار آن كفايت مى‌كند و از دين است و استدلالهاى عقلى بر ايمان لازم نيست وگرنه همه مسلمانان كه علم كلام و فلسفه را نخوانده‌اند كافر مى‌شوند. و اين‌كه گفتيم شرط آن عدم انكار از ايمان ارتكازى است دليل آن آيه مباركه‌اى است كه مى‌گويد: «وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ» النمل: ١٤؛ فرعون و اطرافيان او به آيات خدا (معجزاتى كه موسى آورده بود) يقين داشتند؛ ولى بر خود ظلم كردند و از پذيرش حق خود را برتر دانستند و آن‌ها را انكار كردند و همين انكار موجب كفر آنان شد و چنانچه به جاى انكار، اقرار مى‌نمودند مؤمن بودند. وقتى اين جواب را پذيرفتيم تنها يك سؤال باقى مى‌ماند كه معناى ذيل آيه متقدّمه‌ (.. لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ) اكثر مردم چه را نمى‌دانستند؟ ايمان فطرى را كه همه مى‌دانستند، خود خدا فرموده: «فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها» ظاهر آيه اين است كه اكثر مردم دين؛ يعنى به گفته احاديث، توحيد را نمى‌دانستند بايد براى اين سؤال جوابى پيدا كرد.

سؤال اخير دين خدا فطرى است يا نه‌

مى‌شود بگوييم دين خدا كه مركب از بقيه عقايد (غير توحيد فطرى) و اخلاق و عبادات و معاملات بالمعنى الاخص و بالمعنى الاعم و ساير امور است بر سه گونه است:

١- تعبّدى صرف؛

٢- عقلى صرف؛