افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١٦ - درجات رزق

انّى بر آنچه كه نوشتيم دارد و هو اعلم بل هو العالم بالأصلح من كلامه و نحن لا نعلم إلا ما علمنا منزل القرآن.

عبادت جن‌

«بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ» سبإ: ٤١؛ ملائكه عرض كردند كه مشركين، جن را پرستش مى‌كردند، اكثر آنان به جن ايمان داشتند. شايد اطاعت از وسوسه‌هاى شيطان به عبادت تفسير شده است، ممكن است جمعى ابليس و لشكر او شياطين را واقعاً مى‌پرستيدند و نيز ممكن است مراد از عبادت اطاعت بى چون و چرا از شياطين باشد كه در قرآن شواهدى بر آن پيدا مى‌شود؛ مانند «أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ أَ فَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا» الفرقان: ٤٣؛ و از اين آيه روشن تر آيه ٤٢ و ٤٤ سوره مريم و آيه ٦٠ يس است‌ «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ» يس: ٦٠؛ صاحب تفسير الميزان مى‌گويد: مشركين ملائكه را مبدأ خيرات عالم مى‌دانستند و براى جلب منفعت آنان را مى‌پرستيدند و جن را مبادى شرور عالم مى‌دانستند و آنان را براى دفع ضرر مى‌پرستيدند. پس مراد از جن، مبادى شرّ جهان است، نه ابليس و فرزندان او.؛ ولى قول اول به نظر ظاهر تر مى‌رسد.

درجات رزق‌

«قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ» سبإ: ٣٩؛ بگو پروردگارم روزى را براى كسى كه بخواهد توسعه مى‌دهد و براى كسى كه بخواهد كم مى‌دهد و چيزى را كه انفاق كنيد عوض آن را مى‌دهد و او بهترين روزى دهندگان است.

نبايد از كم فكرى صدر آيه را چنين معنى كنيم كه قسمت روزى زياد و كم از قدرت آدمى و اسباب عقلايى بيرون است و تنها به اراده خداوند است. در حالى‌كه خداوند