افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٥ - تمثيل ملائكه و جن

از اين آيه تمثل فرشتگان كه ظاهرا جسم لطيف‌اند و مسلما تجرد ندارند به مثل انسان واقع شده و گفته شده كه شيطان هم در دارالندوه مكه به شكل پير مردى متمثل شده و عليه حضرت ختمى مرتبت به مشركين مشورت داده است.

البته در تمثل نه انقلاب ماهيت است و نه تبدل عينيت خارجى يك شى به شى ديگر؛ ولى سوال اينجا است كه آيا اين تمثل واقعيت خارجى دارد به اين معنى كه جسم لطيف صورت عارضى مرئى پيدا كرده يانه؟ اين تمثل خارجيت عينى ندارد و هيچ گونه عروضى بر آن جسم لطيف عارض نشده و تنها آن صورت عرضى در حدقه چشم كه (حضرت مريم مثلا) وجود گرفته و خارج از آن خبرى نيست؟

كسانى كه ملائكه يا حد اقل جبرئيل را جوهر مجرد مى‌دانند شايد خود را مجبور به تفسير دوم ببينند ولى آنان‌كه ملائكه را مطابق ظواهر آيات قرآن اجسام لطيف ميدانند تفسير اول را نزديك به الفاظ قرآن مى‌دانند هر چند كه واقعيت تمثل را تفصيلا تصور نتوانند.

اگر آنچه كه در باره تمثل شيطان گفته شده واقعيت داشته باشد مى‌شود گفت اين تمثل براى جن و فرشته ممكن است و بعضى از روايات مؤيد آن در مورد جن و فرشته مى‌باشد.

ولى آيا فرشته و جن اين قدرت تمثل و تشكل را به اراده خود دارند يانه؟ بحث ديگرى است. در مورد شيطان و جن در فرض صحت وقوع تمثل آنان معلوم مى‌شود كه به قدرت و اراده خود آنان بوده مانند قدرت كفار بر معاصى كه در كل از حول وقوه واجب الوجود قديم خارج نيست و اما در مورد ملك قرينه‌اى به نظر نرسيده كه توانايى آنان را بر اين تمثل ثابت كند ممكن است تابع اراده تكوينى خداوند باشد، والله العالم.

در مورد تمثل جن براى انسان‌ها حكايات ديگرى هم است كه حقيقت آن‌ها را خداوند مى داند، نكته ديگر اين كه علت اين تمثل به حسب ذهن قاصر ما دو چيز است كه يكى انس مريم به صورت آدمى بهتر حاصل مى‌شده ولى تمثل ملك ظاهرا به صورت زن نبوده و