افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٨ - بحث عقلى و نقلى

وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِسْماعِيلَ إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ كانَ رَسُولًا نَبِيًّا مريم: ٥٤. در بعضى روايات غير معتبره آمده است كه اين اسماعيل فرد ديگرى است نه اسماعيل مشهور كه پسر ابراهيم و جد پيامبر (ص) ما است و براى جمله‌ «إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ» قصه‌اى عجيبى نقل شده است و چون روايت شايسته‌اى اعتماد نيست و بناى ما بر اين است كه اسماعيل در بين پيامبران سرشناس يكى است و آن فرزند ابراهيم خليل است.

زمان در بهشت‌

وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا مريم: ٦٢. در باغ‌هاى بهشت عدن كه خداى رحمن بندگانش را وعده داده است كه (آن باغها براى آنان فعلا محسوس نيست) و از درك آنان غايب است (از تكامل بهشتى‌ها) در بهشت لغو و بيهوده شنيده نمى‌شود و جز سلام و سلامتى حرفى نيست و روزى اينان در موقع بكر و عشى آماده است.

بحث عقلى و نقلى‌

بنا به عقيده مسلمان‌ها بهشت و دوزخ و ميدان حساب و حشر و نشر همه مادى مى‌باشند و قول به معاد روحانى قول جمعى از فلاسفه است كه با آيات قرآن سازش ندارد.

پس انسان‌ها در بهشت و دوزخ مانند كره زمين محاط به زمان و مكان مى‌باشند و اين آيه كه از «بكرة و عشى» ياد كرده دليل بر زمانى بودن بهشتى‌ها مى‌باشد.

مفردات راغب كلمه «بكرة» را به اول نهار تفسير نموده و «عشى» را از زوال خورشيد تا صباح گفته است.

احتمال مى‌دهيم مراد از عشى به مناسبت غذاى صبحانه در اين آيه، عصر باشد و مراد آيه اين باشد كه بهشتى‌ها غذاى اساسى و مهم شان صبحانه و عصرانه باشد والله العالم و اين تعيين به دو وقت دليل آن نيست كه در مواقع ديگر ميوه و مشروبات ديگر؛ مانند عسل و شير و شراب و آب كه در قرآن آمده است نياشامند، لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ كَذلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ‌