«يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ» السجدة: ٥؛ خداوند امور را از آسمان تا زمين تدبير مى‌كند سپس (اين امور) از زمين در روزى كه هزار سال (از سال هاى شمردنى شما) به سوى آسمان يا به سوى الله بلند مى‌رود.

ممكن است كه آيه طول روز قيامت را به هزار سال بيان كند. والله العالم. و أما آيه: «تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ» المعارج: ٤؛ كه از روز (دوره) پنجاه هزار سال ياد مى‌كند، ربطى به آيه فوق ندارد و نه به پنجاه موقف قيامت كه به دليل معتبرى هم ثابت نشده‌[١] آيه براى ما از متشابهاتى است كه معناى آنرا نمى‌دانيم و خدا به كلام خود دانا است و علمى كه به ما داده شده بسيار كم است. من نمى‌دانم كه اگر خداوند به فضل خود ما را به بهشت ببرد چند در صد علوم ما در توحيد و معارف صفات و افعال الهى و حقايق كائنات اضافه خواهد شد؟! و در اين صورت اين اضافه در متن زندگانى بهشتى ما آيا تدريجاً اضافه خواهد شد يا يك مرتبه اضافه مى‌شود. به هر حال چند در صد برابر معلومات قليل و ناچيز فعلى ما خواهد بود؟ دريغ و درد كه جاهل به حال خويشتنيم!

جمال و كمال كائنات‌

«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ» السجدة: ٧؛ داناى به غيب و

[١] - يعنى نه دليل معتبرى از قرآن و سنت بر پنجاه موقف قيامت وجود دارد و نه دليل معتبرى بر تفسير آيه به آن. و قول اين عده از مفسرين تخرص در تخرص است. بلكه توقف مؤمنين در پنجاه موقف كه هر موقف آن هزار سال زمان ببرد اگر مقطوع البطلان نباشد بسيار بعيد است؛ زيرا از بعضى آيات فهميده مى‌شود كفّار مستقيماً با سؤال مختصرى در راه به دوزخ معطل مى‌شوند و بعد به آتش ريخته مى‌شوند. فضل و رحمت خدا بر مؤمنين به او چنين مناسبتى را ندارد. كه در برابر پنجاه سال عمر دنيا پنجاه هزار سال حساب بدهد؛ بلكه اگر روز هزار ساله يا موقف هزار ساله را براى هر فرد، فرض نكنيم و براى همه نوع بشر فرض كنيم بازهم با سرعت حساب خدا منافات دارد. به هر حال آيه را در لست متشابهات بگذاريم و علم آن را به خدا حواله دهيم.