افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٢٩ - ارتباط با مردگان

معناى اين دو آيه اين است كه (تنها) خداوند مى‌تواند كلام خود را به هر كسى از جن و انس و حيوان و موجودات عاقل ديگر؛ مانند ملائكه و انواع زنده ديگر مادّى كه بخواهد مى‌شنواند، پيامبر (ص) به عنوان يك انسان نمى‌تواند صداى خود را به مردگان قبرها بشنواند و اين عجز براى همه زنده جان‌هاى عاقل مادّى عموميت دارد. ولى آيه مكالمه ارواح باهم را در عالم برزخ شامل نمى‌شود؛[١] چون آنان همانند جن مى‌توانند كلام خود را به همديگر بشنوانند. بلى انسان زنده صداى خود را به انسان‌هاى مرده كه بدنهاى آنان در قبور بدون روح افتاده هرچند سالم باشند شنوانده نمى‌توانند.

يك مطلب روشن ديگر: همانگونه كه خداوند بدون واسطه مسمع ارواح مردگان است مى‌شود با واسطه هم اين كار را انجام دهد مانند قبض ارواح انسان كه در قرآن هم به خدا و هم به عزراييل و هم به ملائكه نسبت داده مى‌شود و مانند صدها كار مقدور ديگر كه توسط ديگران انجام مى‌دهد. «وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‌ ...» الأنفال: ١٧؛ پس مى‌شود خداوند به فرشته اى و يا به انسانى قدرت دهد كه با ارواح كسانى كه در قبور افتاده و يا پوسيده اند ارتباط مكالمه اى بر قرار نمايند. بلى إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلّ شَى‌ءٍ قَدِيرٌ. و چنانچه به دليل شرعى ثابت شود كه فرد صالحى يا پيامبرى يا فرشته اى اين كار را مى‌كند مى فهميم كه اين قدرت را خدا به او داده است. مثلًا پيامبران در ميان جمعى حضور دارند فرشته ها مى آيند وحى خداوند را نازل مى‌كنند و پيامبر مى شنود و ديگران نمى شنوند. پيامبران كلام خود را به آنان مى شنوانند معلوم نيست اهل مجلس آن پيامبر بتوانند كه صداى خود را به فرشته بشنوانند.

[١] - در آخر تشهد مى‌گوييم: السلام عليك ايها النبى و رحمة الله و بركاته، اگر پيامبر اسلام به هر نحوى به اين خطاب متوجّه نشود اين خطاب لغوى مى‌شود، در حالى‌كه به مردم دستور داده شده آن را بگويند جمله لقتوا مواتكم از آن حضرت در صحيح مسلم آمده ٠ ج ٢/ ١٣١. و ارتباط زنده‌ها با مردگان را اثبات مى‌دارد.