افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٠ - ذوالقرنين

عوض بدهد. در مورد سوّم (اعمار ديوار) پروردگار تو إراده كرد كه دو غلام (صاحب گنج زير آن ديوار بزرگ شوند تا گنج خود را استخراج كنند .. من سه عمل را به امر خود نكردم‌[١] (به دستور خاص خداوند بود).

مورد اوّل و سوّم فى حد نفسه مشكلى ندارد ولى اختلاف بين دو مورد كه در اوّل إراده كار را به خود و در سوّم به پروردگار نسبت مى دهد وجه روشنى ندارد.

مشكل در مورد سوّم است كه إراده را به صيغه جمع به خود نسبت مى دهد عوض دادن خداوند را به بهتر از آن پسر متعلّق إراده خود قرار داده است‌[٢] در حالى‌كه كارهاى مخلوق هرچند اختيارى باشد به واجب الوجود به عنوان مسبّب الاسباب نسبت داده مى‌شود نسبت فعل به سبب بعيد آن، و به عبارت ديگر افعال ما متعلّق إراده خداوند است و نه عكس آن.

به هرحال اين عالم دانشمند كه چنين مأموريت هايى از جانب خداوند جل جلاله دارد بعيد نيست پيامبر خدا باشد. والله العالم.

ذوالقرنين‌

آيات گذشته پس از بيان حال اصحاب كهف و بيان رفتن حضرت موسى به ملاقات عالمى كه به دستور خداوند به جاى موعظه و بيان احكام شرعى، به بندگان خدا از راه افعال تكوينى خدمت مى‌كرده و وظيفه جداگانه از وظايف انبياء داشته كه مطالعه آن‌ها براى رهروان راه حق منافع زيادى دارد به موضوع مهم سوّمى و آخرى پرداخته و مى فرمايد:

[١] - اين جمله« وما فعلته عن امرى»، اشارتى و يا دلالتى بر نبوّت اين عالم دارد.

[٢] - بعضى در آيه دوّم جمله« فأردنا» را به معناى طلبنا گرفته اند، يعنى از خداوند طلبيديم كه به جاى اين پسر بهتر از آن به پدر و مادرش بدهد ولى من داعى ندارم چيزى را كه نمى فهمم، به هر شكلى كه شده بيان كنم و نفهميدن خود را پنهان كنم و ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا.