افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٢١ - باز هم در مورد صفات خدا

٧- توحيد در مقابل تركب و تعدد اجزاء كه وجود خداوند از اقسام سه گانه تركيب‌[١] به دور بوده و بسيط مى‌باشد كه بحث عقلى است.

٨- توحيد در رازقيت كه عقلى و قرآنى مى‌باشد؛

٩- وجود خداوند كامل و فوق كمال است (عقلى)؛

١٠- وجود خداوند لايتناهى و غير محدود است و لذا مانند ممكنات ماهيت ندارد؛

باز هم در مورد صفات خدا

١- حلول و اتحاد او با موجودات مخلوقه او عقلًا محال و ممتنع است؛

٢- تنها خداوند، قديم است و ماسواى او حادث و مسبوق به عدم است؛

فرمايش قرآن در مورد كفار و مشركين مكه و همه دوره‌هاى گذشته، صادق است، كفار از بى‌عقلى به سراغ بتها و مظاهر طبيعت رفته و براى برآوردن حاجات روز مره‌ى خود، از آنها استمداد مى‌كردند و در همين راستا، آنها را عبادت مى‌كردند «قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَكْفَرَهُ» (عبس: ١٧) اين معرفت عقلى براى دانشمندان بزرگ اسلامى ميسر است؛

٣- معرفت شهودى مخصوص انبياء و رسولان و اولياى بزرگ با اختلاف مراتب است كه ما از آن چيزى نمى‌دانيم و آنان كه به آنجا رسيده‌اند نمى‌توانند يا نمى‌خواهند كه ديگران را خبر دهند،[٢] معرفت مسلمانان و محصلين علوم دينى داراى درجات مختلف است كه به‌

[١] تركيب مقدارى، تركيب معنوى( ماده و صورت) تركيب عقلى از جنس و فصل.

[٢] - اين مدعيان در طلبش بى‌خبرند كان را كه خبر شد، خبرش باز نيامد

گر ز مسجد به خرابات شدم خورده مگير مسجد وعظ دراز است و زمان خواهد شد

مؤلف جامانده همه‌ى عمرش در مسجد و مدرسه و بحث و قيل و قال، گذشت كه الحمد لله؛ ولى ناكامى او اين بود كه هواى نفس و منيت خود را در خرابات نيمه‌ى شب خراب نكرد. از جهاد اصغر فوايدى برد( جهاد چهارده ساله با كمونزم)؛ ولى از جهاد اكبر به جايى نرسيد.« ... رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ» الأعراف: ٢٣).