ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٦٠٤ - باب صدم در حقيقت عبوديّت

حرف ثالث- كه دال است، اشاره است به قرب الهى كه مترتّب است بر مفاد حرف اوّل و ثانى.

و اصول المعاملات تقع على اربعة اوجه، معاملة اللَّه، و معاملة النّفس، و معاملة الخلق، و معاملة الدّنيا

مى‌فرمايد كه: كلّ معاملات دنيا واقع مى‌شود بر چهار قسم:

يكى- معامله خلايق است با خالق.

دوم- معامله ايشان است با نفس خود.

سوم- معامله خلايق است با يك ديگر.

چهارم- معامله هر كدام است با دنيا.

امّا اصول معاملة اللَّه فبسبعة اشياء، اداء حقّه، و حفظ حدّه، و شكر عطائه، و الرّضا بقضائه، و الصّبر على بلائه، و تعظيم حرمته، و الشّوق إليه‌

مى‌فرمايد كه اما اركان معامله خلايق با خالق به هفت چيز است:

يكى- ادا كردن حقوق الهى است، از نماز و روزه و حجّ و جهاد و ساير فروع دين.

دوم- حفظ كردن حدود الهى است، و از حدود شرع تجاوز نكردن، و از وسط كه مرتبه عدل است به جانب افراط و تفريط مايل نشدن.

سوم- در همه حال راضى و شاكر بودن.

چهارم- راضى بودن به قضاى الهى و به كرده او از فقر و غنا و صحّت و مرض و ساير احوالات، رضا دادن و گردن تسليم نهادن.

پنجم- صبر كردن بر بلايا و شدايد، و سختيها را به خود گوارا كردن و جزع ننمودن و شكوه به كس نكردن.

ششم- بزرگ داشتن حرمت الهى، و در جميع حالات، بزرگى و عظمت او را متذكّر بودن.

هفتم- شوق لقاى الهى داشتن، و آرزومند لقاى رحمت او بودن.