ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٢١٣ - باب بيست و هشتم در بيان راحت

عافيت او است. و حضرت او «عزّ شأنه»، ضروريّات او را بى‌زحمت و تعب، به او مى‌رساند و از درجات بهشت آنقدر كه علم هيچ كس به او نرسد و در خاطر كسى خطور نكند از كميّت و كيفيّت، به او كرامت مى‌فرمايد.

و الحرص ماء جرى في منافذ غضب اللَّه تعالى‌

مى‌فرمايد كه: حرص آبى است كه جريان و سيلان او، از منفذهاى غضب الهى است. چنان كه قناعت و توكّل، آبى است كه سيلان و جريان او در منافذ رحمت الهى است. چون طريق تحصيل روزى از روى حرص، مذموم است و مغضوب الهى است، فرمود كه: سيلانش از منافذ غضب الهى است، چون طريق تحصيل معاش و روزى، از روى قناعت ممدوح است، بلكه عبادت است و مرغوب الهى است، فرمود كه: جريانش از منافذ رحمت الهى است. حاصل آنكه: حسن و قبح مسبّب، تابع حسن و قبح سبب است، اگر سبب، حسن است و ممدوح است، مسبّب نيز حسن است و اگر قبيح است، قبيح است.

و ما لم يحرم العبد اليقين لا يكون حريصا

يعنى: مادام كه بنده محروم نمى‌شود از صفت يقين، موصوف به صفت حرص نمى‌شود. يعنى: تا شائبه يقين با كسى هست و اذعان و اعتقاد به خدا و گفته او دارد، حريص نمى‌شود و به اين صفت خسيس مهلك دين و دنيا موصوف نمى‌گردد.

و اليقين ارض الاسلام و سماء الايمان‌

مى‌فرمايد كه: يقين، زمين اسلام و آسمان ايمان است. يعنى: اسلام كامل و ايمان كامل، محتاج هستند به يقين و تا يقين با ايشان نباشد نه اسلام، اسلام كامل است و نه ايمان، ايمان كامل. چون مرتبه زمين نسبت به آسمان، پست است، چنان كه رتبه اسلام نسبت به ايمان، پست است. از جهت رعايت تناسب، يقين را ارض اسلام گفت و آسمان ايمان. و ممكن است كه وجه اختصاص اين باشد كه‌