ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٢٣٣ - باب سى و سوّم در بيان ورع

«العلم بما يعلم».

است و بنا بر اين نسخه، معنى چنين مى‌شود كه: هر كه صاحب بصيرت و نظر عبرت شد، آنچه در مدّت عمر خود كسب كرده است از نظريّات، و به اعتقاد خود علم به آنها حاصل نموده، معلومش مى‌شود كه كدام حقّ است و كدام باطل، و كدام يقين است و كدام غير يقين، و كدام صحيح است و كدام فاسد.

دوم- آنكه عمل مى‌كند به دانستنيهاى خود.

سوم- عالم مى‌شود به هر چه ندانسته است، و فرق ميان ثالث و اوّل به عموم و خصوص است، چرا كه اوّل، مخصوص به عمليّات است و سوم، شامل عملى و غير عملى.

و العبرة اصلها اوّل يخشى اخره، و آخر قد تحقّق الزّهد في اوّله‌

مى‌فرمايد كه: نظر عبرت، اصلى است كه آخر او خشيت و خوف است و اوّل او زهد، يعنى: چون نظر عبرت مترتّب و متفرّع از زهد است و از زهد، نظر عبرت بهم مى‌رسد، پس نظر عبرت، نظر به خوف و خشيت، اوّل است. و خوف و خشيت، ثانى.

و لا يصحّ الاعتبار إلّا لأهل الصّفاء و البصيرة

مى‌فرمايد كه: بصيرت در آخرت و چشم عبرت بين، حاصل نمى‌شود، مگر از براى اهل صفا و بصيرت.

قال اللَّه تعالى: فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الْأَبْصارِ (حشر- ٢)

خداى تعالى صاحبدلان را خطاب كرده و گفته: پس عبرت بگيريد، اى كسانى كه چشم بصيرت داريد و به ديده عقل، بينا هستيد.

و قال ايضا عزّ من قائل: «فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ»، (حج- ٤٦)

و نيز خداوند عالم در قرآن عزيز، در حقّ كفّار و فجّار فرموده است، آنچه‌