ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٥٧٠ - باب نود و دوّم در حزن و اندوه

شرح‌

قال الصّادق عليه السّلام‌: الحياء نور جوهره صدر الايمان‌

حضرت امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد كه: حيا نورى است كه جوهر آن نور و ذات و حقيقت آن، صدر ايمان است. يعنى: عمده اجزاى ايمان حياست و ايمان كامل از او حاصل مى‌شود.

و تفسيره التّثبّت عند كلّ شي‌ء ينكره التّوحيد و المعرفة

مى‌فرمايد: معنى حيا توقّف كردن است در هر چيزى كه منافى توحيد و معرفت باشد، يعنى: هر كارى كه منافى (كارهاى) اهل توحيد و معرفت باشد، نكند. و بنا بر نسخه «تذويب» بجاى «تثبّت» چنين مى‌شود كه: در هر كارى كه منافى كارهاى اهل توحيد و معرفت باشد، نهايت كراهت داشته باشد و به اختيار ارتكاب او ننمايد و به تقدير ارتكاب چنين كارى، بسيار نادم و پشيمان باشد و هر گاه بخاطر بيايد از خجالت بگدازد و آب شود.

قال النّبىّ صلّى اللَّه عليه و آله‌: الحياء من الايمان و الايمان بالحياء

حضرت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله مى‌فرمايد: حيا جزء ايمان است و هر كه حياى او محكم نيست، ايمان او كامل نيست.

ظاهر كلام، دلالت بر تركيب ايمان مى‌كند. چنان كه مذهب بعضى است و دلالت مى‌كند كه ملكه‌اى كه مانع است از ارتكاب قبايح و حيا عبارت از او است، جزء ايمان باشد، چنان كه مشهور است. مگر آنكه ايمان محمول به ايمان كامل باشد و حديث اوّل نيز دلالت بر تركيب ايمان داشت، چنان كه دانستى.

و صاحب الحياء خير كلّه، و من حرم الحياء فهو شرّ كلّه و ان تعبّد و تورّع‌

مى‌فرمايد: هر كه صاحب حيا و آزرم است صاحب همه خوبيها است، و هر كه‌