ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٣٩٤ - باب شصت و سوّم در آداب فتوى دادن

شرح‌

قال الصّادق عليه السّلام‌: لا تحلّ الفتيا لمن لا يستفتى من اللَّه تعالى بصفاء سرّه، و اخلاص علمه و علانيته، و برهان من ربّه في كلّ حال‌

حضرت امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد كه: فتوى دادن در مسائل شرعيّه، حلال نيست كسى را كه استفتا نكند از حقّ سبحانه و تعالى، با باطن پاك از لوث آلودگى‌ها و با نفس پاكيزه از كدورت ارتكاب مناهى، و جايز نيست فتوى دادن از براى كسى كه عبادت و طاعتش، خالص نباشد و ظاهر و باطن او موافق نباشد و در جميع مسائل ضرورى و حالات لابدّى، برهان و مستمسك قائمى مثل آيه يا حديث نداشته باشد. يعنى: تا كسى موصوف به اين صفات نباشد، جايز نيست او را فتوى دادن در هيچ حكمى از احكام.

لانّ من افتى فقد حكم، و الحكم لا يصحّ إلّا باذن من اللَّه و برهانه‌

چرا كه فتوى دادن، حكم كردن است در مسائل شرعى، و حكم جزم كردن در شرعيّات، صحيح نيست مگر به اذن شارع و مرخّص شدن از جانب شارع، به دليل و برهان قائم.

و من حكم بخبر بلا معاينة فهو جاهل ماخوذ بجهله، و ماثوم بحكمه‌

مى‌فرمايد كه: هر كه حكم كند به خبرى و حديثى و نسبت دهد او را به پيغمبر يا وصىّ پيغمبر و خود آن خبر را نديده باشد و جزم و قطع به آن نداشته باشد، پس آن مفتى جاهل است در آن حكم، و آثم و گناهكار است.

قال النّبىّ صلّى اللَّه عليه و آله‌: أجرأكم بالفتيا أجرأكم على اللَّه تعالى‌

حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله مى‌فرمايد كه: جرأت بر فتوى دادن، جرأت بر خدا است.

هر كه از شما كه به فتوى دادن جرأت بيشتر داريد، گويا بر خداى تعالى جرأت بيشتر داريد. حاصل آنكه فتوى و جرأت بر فتوى، بسيار امر خطير است و به آسانى‌