ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ١٢٠ - باب پانزدهم در تعريف آداب ركوع

آن بنده، كرامت مى‌فرمايد، كه ملائكه آسمان با وجود نورانيّت و لطافتى كه دارند، از نور او متعجّب مى‌شوند. و حقّ ركوع آن است كه راكع در حين ركوع، به خاطر گذراند عظمت و بزرگوارى خداوند عالم را، و حقارت و پستى غير او را.

و در وقت تكلّم به ذكر ركوع، كه:

«سبحان ربّى العظيم و بحمده».

، است. از معنى آن كه: منزّه مى‌دارم پروردگار خود را از هر چه لايق به او نيست، و بس عظيم و بزرگ است، و به مدد و يارى او حمد مى‌كنم، غافل نباشد.

و اظلّه في ظلال كبريائه، و كساه كسوة اصفيائه‌

و هر كه ركوع كند و در آن حال، به صفت خشوع و خضوع باشد و از عظمت و بزرگوارى پروردگار غافل نباشد. هر آينه خداوند عالم، جا مى‌دهد او را در زير سايه بزرگوارى خود، و مى‌پوشاند او را لباس اوليا و اصفيا.

بايد دانست كه: ركوع و سجود از جمله اركان عظيمه نماز هستند و سجود چون دلالت بر خشوع بيشتر دارد، مرتبه‌اش عظيم‌تر از ركوع است، و ارباب ذوق و تحقيق، سجود نماز را بلا تشبيه به مثابه زمين بوس ملوك دنيا گرفته‌اند. و چنان كه در دنيا، ادراك زمين بوس پادشاهان دنيا، با وجود پستى مرتبه ايشان، مسبوق است به امور كثيره و خطرات عظيمه، مثل غايت خوف و خشيت، و غايت توجّه به پادشاه و عدم التفات به غير. و با وجود اين همه خوف و خشيت هم، به يك مرتبه تقبيل ميسّر نيست، چرا كه خوف فجأه است، بلكه بايد به چند مرتبه، مثل آنكه اوّل بايد به «قاپو» وادارند، كه تا اندكى خود را وابيند، بعد از او بيشترك، تا به جايى كه مقرّر است. كه اگر به يك مرتبه بلا توقّف ببرند، گاه باشد كه از زيادتى خوف و هيبت و سطوت پادشاهى، فجأه كند. همچنين سجود «مالك الملوك» كه در نهايت عظمت و جلال و غايت جبروت و سطوت است، چنان كه ذكر شمّه‌اى از آن در باب سجود، ان شاء اللَّه خواهد آمد، اولى است به رعايت امور مذكوره، بى‌تحصيل استعداد ممكن نيست. از اين جهت در شرع شريف، مقرّر شد كه مصلّى پيش از رفتن به سجود، به ركوع رود. و خشوع و خضوع بجا آورد و استعداد و