ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٣٦٤ - باب پنجاه و هشتم در باره تواضع

خداوند عالم در قرآن مجيد، در مقام بيان تواضع فرموده است كه: بندگان مخلص من، آنچنان جماعتى‌اند كه راه رفتن ايشان بر روى زمين از روى هموارى و افتادگى و عجز است، نه از روى كبر و عجب. و در هنگام مكالمه هر چند طرف درشت باشد، كه ايشان شيوه نرمى و هموارى مرعى مى‌دارند و از غلظت و تندى اجتناب مى‌نمايند.

و قد امر اللَّه عزّ و جلّ، اعزّ خلقه و سيّد بريّته محمّدا صلّى اللَّه عليه و آله بالتّواضع، فقال عزّ و جلّ: وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ. (شعراء- ٢١٥)

و به تحقيق كه امر كرده است جناب احديّت، عزيزترين خلق خود را و بزرگترين آفريده خود را كه پيغمبر آخر الزّمان است صلّى اللَّه عليه و آله، به تواضع. و فرموده است كه: اى محمّد! سست كن جانب خود را از براى مؤمنين و با ايشان به هموارى و نرمى سلوك كن.

و التّواضع مزرعة الخشوع و الخضوع و الخشية و الحياء، و انّهنّ لا ينبتن إلّا منها و فيها

مى‌فرمايد كه: تواضع و فروتنى، محلّ روئيدن خشوع و خضوع است، و نيز محلّ روئيدن حيا و خوف است، و اين خشوع و خضوع و حيا و خوف، حاصل نمى‌شوند مگر از تواضع، و بروز نمى‌كنند و ظاهر نمى‌شوند مگر در تواضع.

حاصل آنكه هر كه تواضع و فروتنى دارد، مالك اين صفات است، و هر كه ندارد، نه.

و لا يسلم الشّرف التّامّ الحقيقيّ إلّا بالتّواضع في ذات اللَّه تعالى‌

و حاصل نمى‌شود شرافت و عزّت، كه از ثوب نقصان منزّه باشد، مگر از تواضع و فروتنى در ذات الهى يعنى: در پيش وجود حقّ سبحانه، وجود خود را لا شي‌ء و ناچيز دانستن، و اعتبار وجود به ذات و صفات خود، راه ندادن.