ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٩

باب اوّل در تعريف بيان‌

«بيان» در اصل، قدرت و توانائى داشتن است بر اظهار ما في الضمير، يعنى: هر چه در خاطر كسى باشد، تفهيم غير تواند كرد و خاطرنشان ديگرى تواند نمود. و نعمت بيان چون از معظم نعمتهاى الهى است بر بندگان، از اين جهت حضرت بارى «عزّ اسمه»، در قرآن مجيد، بعد از ذكر نعمت خلق و آفرينش، ذكر نعمت بيان كرد كه:

«خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ» يعنى: كه خداوند عالم، به حكمت كامله خود، آفريد انسان را و تعليم داد به او نعمت بيان را و توانا كرد او را به اظهار كردن حاجت خود به ديگران، و مثل حيوانات عجم، گنگ و بسته زبان نيافريد، چون در اين باب، احوال عرفا و علما مذكور مى‌شود و سزاوارتر به بيان كردن، بيان كردن اصول و فروع اطوار ايشان است، ابواب اين كتاب را مصدّر كرد به باب بيان و گفت:

قال الصّادق عليه السّلام‌: نجوى العارفين تدور على ثلاثة اصول، الخوف و الرّجاء، و الحبّ، فالخوف فرع العلم، و الرّجاء فرع اليقين، و الحبّ فرع المعرفة، فدليل الخوف الهرب، و دليل الرّجاء الطّلب، و دليل الحبّ ايثار المحبوب على ما سواه، فاذا تحقّق العلم في الصّدر خاف، و