ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٩١ - باب هشتم در تعريف مسواك كردن

بسيار است كه به شرط تأمّل و عدم قساوت قلب، منجر مى‌شود و ظاهر مى‌گردد از براى متأمّل، فايده هر كدام از آن صفات، در هنگام استعمال آب به سهولت و آسانى.

ثمّ عاشر خلق اللَّه كامتزاج الماء بالاشياء يؤدّى كلّ شي‌ء حقّه و لا يتغيّر عن معناه‌

اين فقره، اشاره است به فوايدى كه از براى اهل بصيرت، از جوهر آب ظاهر مى‌شود. مى‌فرمايد كه: لطف امتزاج آب به همه چيز، اشاره است به طريق سلوك هر شخص انسان با بنى نوع خود، يعنى: اختلاط و معاشرت هر شخص با مردم، بايد مثل امتزاج آب باشد به چيزها. يعنى: در نهايت هموارى و آسانى باشد و چنان كه ملاقات آب به هر چيزى، مناسب آن چيز است و از حقيقت خود بدر نمى‌رود.

مثلا به اجسام متخلخله كه ملاقات مى‌كند، مثل دوشاب و گل و غير اين‌ها، به ظاهر و باطن ملاقات مى‌كند و اثر خود را به هر جزء او مى‌رساند. و به اجسام صلبه كه ملاقات مى‌كند، مثل سنگ و مانند او، به ظاهر او ملاقات مى‌كند و بس. پس آدمى نيز بايد چنين باشد و اختلاطش با هر كس، مناسب حال آن كس باشد. اگر اختلاطش با مؤمنين خلّص صحيح الاعتقاد و يا با دوستان صادق العقيده باشد، مجازات ظاهرى و باطنى مجوّز است، به ظاهر و باطن ملاقات با او مى‌توان كرد، اگر با مخالفين و اعادى دين اختلاط نمايد، معاشرت ظاهرى لازم است و بس.

معتبرا لقول رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله: مثل المؤمن الخالص كمثل الماء

و در حال استعمال آب، اعتبار كن و به خاطر آر كلام معجز نظام حضرت ختمى پناه را صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم كه فرموده است كه: مؤمن كامل، بايد سلوكش با مردمان، مانند آب باشد، چنان كه به تفصيل مذكور شد.

و لتكن صفوتك مع اللَّه تعالى في جميع طاعاتك، كصفوة الماء حين‌