ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٨٩ - باب هشتم در تعريف مسواك كردن

قال اللَّه تعالى: وَ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ، وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً (فرقان- ٤٨)

يعنى: خداوند عالم آنچنان خداوندى است كه، فرستاد بادها را از جهت بشارت دادن به باران رحمت. و نيز مى‌فرمايد كه: فرو فرستاديم ما از آسمان، يعنى: از مكان هوا يا از آسمان حقيقى، «چنان كه حديث است»، آب پاك و پاك‌كننده.

و قال اللَّه تعالى: وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْ‌ءٍ حَيٍ‌ (انبياء- ٣٠)

يعنى: گردانيديم ما از آب، حيات هر صاحب حيات را.

فكما احيا به كلّ شي‌ء من نعيم الدّنيا، كذلك برحمته و فضله جعله حيوة القلوب‌

يعنى: چنان كه خداوند عالم، گردانيده است حيات ظاهرى نعمتهاى دنيا را به آب، همچنين گردانيده است به فضل و كرم خود، حيات باطنى دلها و عبادات را نيز به آب، كه بى‌تطهير بدن و لباس از نجاسات، و بى‌وضو و غسل و يا بدل اين‌ها، مثل تيمّم، هيچ عبادتى واقع نمى‌شود، يا كامل نيست، چنان كه معلوم است.

و انديشه كن در خلقت آب كه حكيم على الاطلاق، به حكمت كامله خود، او را خلق كرده، و به چند صفت او را موصوف كرده، كه هر كدام از آن صفات از براى ترتّب فوايد آب، دخل عظيم دارد:

يكى- صفاى آب است كه اگر چركين و كثيف خلق مى‌شد، باعث تنفّر طبع مى‌بود، و صلاحيت وساطت حيات قلب كه جوهر لطيف است، نمى‌داشت. چه، تناسب ميان سبب و مسبّب، شرط است.

دوم- رقّت و تنكى است، كه اگر غليظ القوام مى‌بود مثل عسل، تطهير چيزها خصوص چيزهاى لزج، به او نمى‌شد و آب هم محتاج به آب ديگر مى‌شد، نيز غلظت، مانع مى‌شد از نفوذ كردن در عمق اجسام ثخينه. با وجود احتياج به نفوذ. و نيز بردن او به جاهاى دور نيز متعسّر، بلكه متعذّر مى‌شد.