ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٣٣٨ - باب پنجاه و سوم در مدح سخا و جود

گردند كه: ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً (كهف- ١٠٤)، و هر چه از صفت جود در وجود آيد، تشريف قبول ارزانى فرمايند و به اضعاف آن، جزا بخشند كه: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها (انعام- ١٦٠)، حقّ سبحانه و تعالى، حدّ جود و سماحت را در قرآن مجيد بيان فرموده است و على الاجمال شرح داده: «وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ»، تا بدانى كه اطلاق اين الفاظ، نه تنها بر مال و متاع دنيا است و اين حكم، نه به بذل آن واقع مى‌شود و بس، بلكه بر هر چه آدمى متصرّف آن است، صورت آن متاع دنيوى بود و بذل و انفاق آن اخروى.

و ببايد دانست كه جود و سخاوت و سماحت و مروّت و فتوّت و بذل و انفاق و امثال اين، هر چه نسبت به جوانمردى دارد از روى ظاهر لغت، همه را اشاره به يك معنى است، امّا از روى تحقيق چون اشتقاق هر لفظى از كلمه‌اى است و از وضع آن كلمه، عرب را مقصودى، پس بايد كه در ضمن هر يكى از آن نوع فايده‌اى باشد هم بر آن لفظ مخصوص، تا به نسبت آن اصل و فرع هر يكى پديد آيد و مورد و مصدر ايشان معلوم گردد. علماى سلف و مشايخ ما تقدّم، هر يك به قدر صفاى خاطر خود، بيانى فرموده‌اند و روايات بسيار در كتب ايشان مسطور است و از حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله نيز احاديث و اخبار وارد و از آن جمله است كه آن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله فرموده كه:

«لا يزال اللَّه في حاجة العبد ما دام العبد في حاجة اخيه المسلم».

، و اين حاجت عامّ است، خواه حاجت مالى و خواه غير مالى، هر چه باشد.

يكى از محقّقان گفته است كه: «اصل الفتوّة ان يكون العبد في امر غيره».

امرء القيس را گفتند: مروّت چيست؟ گفت: «الحلم عند الغضب، و العفو عند القدرة». و از مهتر عالم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم مروى است كه گفت:

«المروّة اصلاح الدّين، و اصلاح المعيشة، و سخاء النّفس، و صلة الرّحم».