كه پيشانى جميع خلايق و جميع مهمّات و كارهاى ايشان، همه به يد قدرت الهى است و هيچ كس توانائى نفس زدنى و نظر كردنى ندارد. مگر به قدرت و مشيّت الهى، و ايشان عاجزند از كمترين كارى در مملكت او، مگر به اذن او و مشيّت و اراده او. و ممكن است كه لفظ مذكور حال باشد، از فاعل «صل». و مراد اين باشد كه: «صلّ حال كونك عالما» و مراد از «اذن» علم ازلى است و مشيّت اراده غير حتمى، و اراده اراده حتمى است كه تخلّف فعل از او ممكن نيست، هر چند ظاهر اين عبارت «إلّا بقدرته» به واسطه افاده حصر، با اشاعره است، كه وجود جميع موجودات را از ذوات و افعال و شرور و خيرات، مستند به واجب الوجود مى‌دانند. امّا بعد از تأمّل و تعميم قدرت، خلاف اين ظاهر مى‌شود. چرا كه فرموده است كه: خلق عاجزند از اتيان به كمترين چيزى، و استعمال عجز در علّت ناقصه مى‌كنند، كه دخل في الجمله در فعل داشته باشد و مستقلّ نباشد، مثل علّت معدّه. و شرط و جمله استثنائيّه نيز مؤيّد اين حلّ است، چه اگر مراد استقلال خدا مى‌بود در ايجاد، و بنده دخل نمى‌داشت مى‌بايست بگويد: «لأنّه تعالى خالقه و موجده»، و ديگر آنكه: اين فقره به قرينه فقره آينده، ردّ است بر اهل شرك، مثل طبيعيّين و اهل تنجيم. چنان كه مى‌فرمايد كه:

قال اللَّه تعالى: وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ، ما كانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ امْرِهِمْ، سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى‌ عَمَّا يُشْرِكُونَ.

يعنى: فرموده است خداى تعالى: پروردگار تو خلق مى‌كند و از عدم به ظهور مى‌آورد، هر چه را خواهد. و اختيار مى‌كند هر چه را مصلحت مى‌داند. و خلايق را در ايجاد چيزها، اختيارى نيست و ايجاد چيزها به اختيار و خواهش ايشان، مفوّض نيست. و منزّه است خداوند عالم از آنچه كفّار و مشركين اعتقاد دارند. و غير پروردگار را مثل اوضاع فلكى و طبايع و عقل مجرّد را دخل مى‌دهند، و اين ردّ است بر اهل تنجيم و طبيعيّين و الهيّين غير محقّقين، چنان كه گذشت.

فكن للَّه عبدا شكورا بالقول و الدّعوى.