ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ١٤

ترجمه اين آيه در جاى خود خواهد آمد.

و الرّجاء فرع اليقين‌

يعنى: اميدوارى به رحمت الهى متفرّع و زاينده مى‌شود از يقين، يعنى: به قدر يقين و راه بردن آدمى به وسعت لطف و مهربانى حضرت پروردگار به بنده، بنده را اميد رحمت و مغفرت حاصل مى‌شود و راه بردن مذكور، به دو طريق متصوّر است:

يكى- به تتبّع كردن اطوار سلوك الهى به بندگان خود. مثل اينكه كافرى كه هفتاد سال مثلا عمر او به كفر گذشته باشد، به ايمان يك لحظه، مى‌آمرزد و به حكم:

«الاسلام يجب ما قبله».

، از همه تقصيرات سابقه او مى‌گذرد، چنان كه فرموده است: «قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ» (انفال- ٣٨) و همچنين سحره فرعون، به محض گفتن:

«إنّا آمنّا».

، از جميع گناهان ايشان گذشت. و اصحاب كهف را با وجود سابقه كفر و تمادى عمر در شقاوت، به محض گفتن:

«رَبُّنا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» (كهف- ١٤)، قبول ايمان ايشان كرد و انواع كرامتها و عزّتها به ايشان نمود، حتّى سگى كه از جمله اراذل خلق است، به محض رفاقت ايشان، با ايشان محشور كرد.

و طريق ديگر- به تتبّع اخبارى است كه در اين باب وارد شده و ان شاء اللَّه در باب حسن ظنّ خواهد آمد.

و الحبّ فرع المعرفة

يعنى: دوستى الهى فرع معرفت است و به قدر معرفت و شناسائى به حضرت بارى، دوستى وى حاصل است و شيوه اطاعت و بندگى كه از فروع محبّت است به قدر محبّت به عمل مى‌آيد.

فدليل الخوف الهرب، و دليل الرّجاء الطّلب‌

يعنى: نشانه خوف الهى دورى كردن است از معاصى، و اجتناب نمودن از مناهى، و تحصيل ربط به بارى، و نشانه رجا و اميدوارى به رحمت الهى، طلبيدن‌