ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٢٣٢ - باب سى و سوّم در بيان ورع

او در دنيا از بابت زندگى، همانند كسى است كه خواب باشد و به خواب بيند دنيا را، چنان كه او را در آن حال، توجّه به دنيا نيست و رغبت به او ندارد و محض خيال است، كسى كه صاحب بصيرت است و به چشم عبرت نظر به خلايق و احوال ايشان مى‌كند، دنيا در نظر او نيز، از بابت خواب و خيال است، مى‌بيند دنيا را امّا نه ديدنى كه به او مايل باشد و به نزد او وقعى و اعتبارى داشته باشد و به سبب نظر عبرت، زايل مى‌شود از او، محبّت دنيا و معامله اهل دنيا، كه فريب دنيا خورده‌اند و وخامت آخرت را به لذّات دنيا، معاوضه نموده‌اند.

و يبدّل بها ما يقرّبه من رضا اللَّه تعالى و عفوه‌

يعنى: اهل بصيرت و صاحبان نظر عبرت، بعكس اهل دنيا، معاوضه مى‌كنند لذّات فانيه دنيا را، به لذّات باقيه عقبى و تبديل مى‌كنند قرب دنيا و اهل دنيا را، به قرب خدا و مقرّبان او.

و يغسل بماء زوالها موضع دعوتها إليه، و تزيين نفسها إليه‌

و نيز اهل بصيرت مى‌شويند و پاك مى‌كنند، موضع دعوت دنيا را، به آب زوال دنيا. يعنى: اگر گاهى به مقتضاى بشريّت، ايشان را ميلى و رغبتى به دنيا بهم رسد، في الفور به سبب ملاحظه فنا و زوال دنيا، آب ندامت و پشيمانى از مسيل چشم عبرت بين مى‌ريزند و موضع ميل به دنيا را كه دل است، به آب توبه و انابه، شستشو مى‌دهند. و نفس را از كدورت و تيرگى، كه نتيجه ميل به دنيا است، به طهارت و نظافت، كه نتيجه توبه و رجوع است، محلّى و مزيّن مى‌سازند.

و العبرة تورث ثلاثة اشياء: العلم بما يعمل، و العمل بما يعلم، و علم ما لم يعلم‌

مى‌فرمايد كه: نظر عبرت و بصيرت در دين، مورث سه چيز است:

يكى- علم به آنچه متعلّق است به عمل، يعنى: به افعال و اعمالى كه موجب نجات آخرت است، دانا مى‌شود، و در بعضى از نسخ، بجاى‌

«العلم بما يعمل».

: