ترجمه و شرح مصباح الشريعة - گيلاني، عبدالرزاق - الصفحة ٥٠٠ - باب هشتادم در جهاد و رياضت نفس

عَلى‌ شَفا جُرُفٍ هارٍ). و تفسير التّقوى ترك ما ليس باخذه باس حذرا عمّا به باس، و هو في الحقيقة طاعة بلا عصيان، و ذكر بلا نسيان، و علم بلا جهل مقبول غير مردود.

شرح‌

قال الصّادق عليه السّلام‌: التّقوى على ثلاثة اوجه، تقوى باللَّه في اللَّه، و هو ترك الحلال فضلا عن الشّبهة، و هو تقوى خاصّ الخاصّ، و تقوى من اللَّه، و هو ترك الشَّبهات فضلا عن الحرام، و هو تقوى الخاصّ، و تقوى من خوف النّار و العقاب، و هو ترك الحرام، و هو تقوى العامّ‌

حضرت امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد كه: تقوى بر سه گونه است:

يكى- تقواى باللَّه في اللَّه است. يعنى: در راه خدا و از براى خدا، از هر چه غير خدا است گذشتن، و هر كه به اين مرتبه رسيد، ترك مى‌كند حلال را و پيرامون حلال نمى‌گردد به واسطه ترس افتادن به حرام و شبهه، و اين مرتبه، اعلاى مرتبه تقوى است و اين را «تقواى خاصّ الخاصّ» مى‌گويند، و اين مرتبه بسيار كمياب است.

دوم- تقواى من اللَّه است و اين گذشتن از شبهه است به واسطه خوف از حرام، و اين تقواى خواصّ است.

سوم- تقواى از جهنّم است و از عذاب. يعنى: ترك حرام مى‌كند به واسطه ترس عذاب و عقاب، و اين تقواى عوام النّاس است.

و مثل التّقوى كماء يجرى في نهر، و مثل هذه الطّبقات الثّلاث في معنى التّقوى، كاشجار مغروسة على حافّة ذلك النّهر من كلّ لون و جنس، و كلّ شجر منها يستمصّ من ذلك النّهر على قدر جوهره، و طعمه و لطافته و كثافته، ثمّ منافع الخلق من تلك الاشجار و الثّمار على‌