والى يَسنَ مِنَ المَحيضِ مِن نِساكُم انِ ارتَبتُم فَعِدَّتُهُنَّ ثَلثَةُ اشهُرٍ والى لَم يَحِضنَ واولتُ الاحمالِ اجَلُهُنَّ ان يَضَعنَ حَملَهُنَّ ومَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجعَل لَهُ مِن امرِهِ يُسرا. [١]

طلاق (٦٥) ٤

٢. لزوم سه ماه عدّه براى زنان يائسه، در صورت شك در علّت قطع شدن خون:

طلاق (٦٥) ٤

٣. عدم لزوم عدّه براى زنان يائسه در صورت اطمينان به علّت قطع خون بر اثر كهولت سنّ:

طلاق (٦٥) ٤

شك در يائسگى---) همين مدخل، حكم يائسگى‌

يتيم‌

يتيم برگرفته از مادّه «يتم»، نسبت به انسانها آن است كه پدر كودكى قبل از بلوغ او بميرد و در ساير حيوانات آن است كه مادرش بميرد. [٤] در اين مدخل از اشتقاقات‌ «يتم» و آياتى كه دلالت بر يتيم مى‌كنند، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: حقوق يتيم و مال يتيم.

احترام به يتيم‌

١. لزوم بها دادن به شخصيّت ايتام و مورد احترام و اكرام قرار دادن آنان:

وامّا اذا ما ابتَلهُ فَقَدَرَ عَلَيهِ رِزقَهُ فَيَقولُ رَبّى اهنَن ء كَلّا بَل لا تُكرِمونَ اليَتيم.

فجر (٨٩) ١٦ و ١٧

٢. لزوم برخورد نيك با يتيمان هنگام بهره‌مند ساختن آنان از ارث:

واذا حَضَرَ القِسمَةَ اولوا القُربى‌ واليَتمى‌ ...

فَارزُقوهُم مِنهُ وقولوا لَهُم قَولًا مَعروفا.

نساء (٤) ٨

٣. لزوم رعايت ادب در گفتار، نسبت به يتيمان:

... واليَتمى‌ ... وقولوا لَهُم قَولًا مَعروفا ء وليَخشَ الَّذينَ لَو تَرَكوا مِن خَلفِهِم ذُرّيَّةً ضِعفًا خافوا عَلَيهِم فَليَتَّقوا اللَّهَ وليَقولوا قَولًا سَديدا. [٥]

نساء (٤) ٨ و ٩

٤. غفلت از امتحان الهى، سبب ترك احترام يتيمان و بى‌اعتنايى به آنان و باعث دلبستگى به ثروت و مال ايتام:

... ابتَلهُ ء كَلّا بَل لا تُكرِمونَ اليَتيم ء ولا تَحضّونَ عَلى‌ طَعامِ المِسكين ء وتَأكُلونَ التُّراثَ‌ ... ء وتُحِبّونَ المالَ‌ ....

فجر (٨٩) ١٥ و ١٧-/ ٢٠

٥. نكوهيده بودن بى‌اعتنايى ثروتمندان به يتيمان:

يَقولُ اهلَكتُ مالًا لُبَدا ء او اطعمٌ فى يَومٍ ذى مَسغَبَه ء يَتيمًا ذا مَقرَبَه.

بلد (٩٠) ٦ و ١٤ و ١٥

فَامَّا الانسنُ اذا مَا ابتَلهُ رَبُّهُ فَاكرَمَهُ ونَعَّمَهُ فَيَقولُ رَبّى اكرَمَن ء وامّا اذا ما ابتَلهُ فَقَدَرَ عَلَيهِ رِزقَهُ فَيَقولُ رَبّى اهنَن ء كَلّا بَل لا تُكرِمونَ اليَتيم.

فجر (٨٩) ١٥-/ ١٧

٦. عدم توجّه و بى‌اعتنايى به ايتام، نشانه ردّ شدن در امتحان الهى:

فجر (٨٩) ١٥-/ ١٧

[١] . برخى مفسّران بر آنند كه مقصود از «ان ارتبتم» شك درحمل است. به اين معنا كه اگر بعد از سنّ يأس (پنجاه سالگى در زنان عادى و شصت سالگى در زنان قرشى) احتمال وجود حمل در زنى برود بايد عدّه نگه دارد. (تفسير نمونه، ج ٢٤، ص ٢٤٣)

[٢] . عدّه‌اى از مفسّران معتقدند مقصود از «ان ارتبتم» ترديددر علّت قطع خون است كه آيا به علّت كهولت سنّ است يا به علّت بيمارى. در نتيجه معناى آيه چنين مى‌شود كه زنان مطلّقه كه از ديدن خون مأيوس هستند اگر درباره علّت قطع آن ترديد دارند لازم است سه ماه عدّه نگه دارند. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٤٦١؛ الميزان، ج ١٩، ص ٣١٦)

[٣] . بر اساس مفهوم شرط است كه عدّه را بر يائسه به شرطداشتن شك مترتّب نموده است كه معلوم مى‌شود در صورت عدم ترديد براى او عدّه لازم نيست.

[٤] . مفردات، ص ٨٨٩، «يتم».

[٥] . قول معروف به معناى گفتارى است كه شرعاً و عرفاً پسنديده باشد كه از آن به گفتار مؤدّبانه تعبير مى‌شود. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ١٩؛ التفسير المنير، ج ٤، ص ٢٦٨)