يأجوج و مأجوج، دو اسم اعجمى، و دو قبيله از نسل آدم‌اند و بنا بر قولى آنان از فرزندان يافث بن نوح مى‌باشند، [١] نيز نام دو قبيله از سكاها مى‌باشند، برخى‌ آنان را از مغولان، كه آتيلا و چنگيز هم از آن قبيله بوده‌اند، مى‌دانند. گفته‌اند: آنها در كوههاى قفقاز، حدّ فاصل درياى خزر و درياى سياه مى‌زيسته‌اند، همچنين گفته شده: سكونت‌شان در ناحيه شمال شرقى آسياى صغير بوده است. آنان مردمى وحشى و بى‌رحم بودند كه حتّى از خوردن گوشت انسانها و آشاميدن خون آنها ابايى نداشتند و پيوسته كارشان جنگ، تجاوز، قتل، غارت، تخريب بناها و مزارع بود و به لحاظ عقيده، مردمى كافر و بى‌ايمان بودند. [٢] اين‌ مدخل بر اساس واژه‌ «يأجوج و مأجوج» كه در قرآن به آن تصريح شده، مورد تحقيق قرار گرفته است.

افساد يأجوج و مأجوج‌

١. يأجوج و مأجوج، مردمانى آدم‌كش:

قالوا يذَا القَرنَينِ انَّ يَأجوجَ ومَأجوجَ مُفسِدونَ فِى الارضِ فَهَل نَجعَلُ لَكَ خَرجًا عَلى‌ ان تَجعَلَ بَينَنا وبَينَهُم سَدّا. [٣]

كهف (١٨) ٩٤

٢. فسادگرى يأجوج و مأجوج، در زمان ذوالقرنين:

قالوا يذَا القَرنَينِ انَّ يَأجوجَ ومَأجوجَ مُفسِدونَ فِى الارضِ‌ ....

كهف (١٨) ٩٤

٣. مواجه شدن ذوالقرنين در سفر خويش، با فسادگرى يأجوج و مأجوج:

ثُمَّ اتبَعَ سَبَبا ء حَتّى‌ اذا بَلَغَ بَينَ السَّدَّينِ وَجَدَ مِن دونِهِما قَومًا لا يَكادونَ يَفقَهونَ قَولا ء قالوا يذَا القَرنَينِ انَّ يَأجوجَ ومَأجوجَ مُفسِدونَ فِى الارضِ‌ ....

كهف (١٨) ٩٢-/ ٩٤

٤. شكايت مردم به ذوالقرنين از فساد يأجوج و مأجوج، نسبت به سرزمين خود:

حَتّى‌ اذا بَلَغَ بَينَ السَّدَّينِ وَجَدَ مِن دونِهِما قَومًا لا يَكادونَ يَفقَهونَ قَولا ء قالوا يذَا القَرنَينِ انَّ يَأجوجَ ومَأجوجَ مُفسِدونَ فِى الارضِ فَهَل نَجعَلُ لَكَ خَرجًا عَلى‌ ان تَجعَلَ بَينَنا وبَينَهُم سَدّا.

كهف (١٨) ٩٣ و ٩٤

٥. نابودى زراعتها و از بين بردن ميوه‌ها، بارزترين فساد يأجوج و مأجوج:

قالوا يذَا القَرنَينِ انَّ يَأجوجَ ومَأجوجَ مُفسِدونَ فِى الارضِ فَهَل نَجعَلُ لَكَ خَرجًا عَلى‌ ان تَجعَلَ بَينَنا وبَينَهُم سَدّا. [٤]

كهف (١٨) ٩٤

[١] . الانساب، ج ١، ص ٢٠؛ الكشاف، ج ٢، ص ٧٤٦؛ التبيان، ج ٧، ص ٩١.

[٢] . اعلام‌القرآن، عبدالحسين شبسترى، ص ٥٧٢.

[٣] . بنا بر قولى، مقصود از «مفسدون» كشتن مردم به دست آنان است. (التفسير الكبير، ج ١١، جزء ٢١، ص ١٤٥؛ مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٧٦٣)

[٤] . استفاده فوق بنابر اين است كه مراد از فسادگرى يأجوج و مأجوج، از بين بردن محصولات زراعى باشد. (البلدان، ص ٥٩٣؛ تفسير نورالثقلين، ج ٣، ص ٢٩٨، ح ٢١٥)