تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧٢ - شرح آيات

[٩٦] و در روز حسرت علاقه و پيوند ميان فرمانروايان و فرمانبران گسيخته مى‌شود، بلكه آنان را چنان مى‌يابيم/ ٧٥ كه به ملامت و نكوهش يكديگر پرداخته‌اند.

«قالُوا وَ هُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ‌- با يكديگر به مخاصمه برخاسته‌اند و مى‌گويند.» [٩٧] «تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌- به خداى سوگند كه ما در گمراهى آشكار بوديم.» «إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ‌- در آن هنگام كه شما را با پروردگار جهانيان برابر مى‌گرفتيم.» به دامنه گمراهى خود از حق و دورى از صواب و صلاح اعتراف كردند، از آن جهت كه كسانى امثال خود را با پروردگار جهانيان برابر شمردند.

[٩٩] ولى آيا چه كس مسئول اين گمراهى ايشان است؟ هر كس بوده باشد، جرم و گناه بزرگى در حق آنان مرتكب شده است.

«وَ ما أَضَلَّنا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ‌- و گمراه نكردند ما را مگر گناهكاران و مجرمان.» مفسران درباره لفظ «مجرم» اختلاف كرده‌اند و آنان را طاغوتان يا شياطين يا كافران گذشته دانسته‌اند كه ديگران را به گمراهى دعوت كرده بودند.» حقيقت آن است كه چنين وصفى بر همه اينان قابل تطبيق است، ولى شايسته‌ترين آنان به اين صفت آن دسته از مدعيان داشتن دين و علم‌اند كه به گمراه كردن مردمان اشتغال دارند.

[١٠٠] و آيا امروز آن مجرمان كجايند؟! «فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ‌- پس ما هيچ شفاعتگرى نداريم.» [١٠١] «وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ‌- و نه دوستى مهربان.» پس هيچ يك از آن مجرمان شفاعت يكديگر نخواهند كرد، و حتى صميميترين دوستيها/ ٧٦ در آن روز هيچ سودى ندارد.

آرى ... بعضى از مؤمنان از بعضى ديگر شفاعت مى‌كنند، چنان كه در