تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢١٢ - شرح آيات

ممكن است كه از خاك بيرون آييم؟» آنان، به سبب نادانى نسبت به خدا و قدرت او، در بعث و جزا شك دارند، و نيز به خاطر نادانيشان چنين‌اند.

[٦٨] «لَقَدْ وُعِدْنا هذا نَحْنُ وَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ‌- اين به ما، و پيش از ما به پدرانمان وعده داده شده است، و اين نيست مگر افسانه‌هاى پيشينيان.» اساطير به معنى داستانها و گفته‌هاى خرافى است كه در داخل جامعه شيوع پيدا مى‌كند و هيچ واقعيّتى ندارد. و اگر آنان اندكى ژرفنگرى مى‌كردند، از اين امر آگاه مى‌شدند كه در پى هر چيزى در زندگى حكمتى ايستاده است، و سپس از همين راه به حقيقت مسئوليّت آشنا مى‌شدند، و به اين كه سرايى براى جز او پاداش در آخرت وجود دارد، و شايد اين آيه وسيله تفسير آيه پيش از آن بوده باشد، و اين مطلب را بيان كند كه سبب كورى آن انداد و كسانى از نادانان كه آنان را شريك خدا مى‌دانستند، بعيد شمردن بعث و رستاخيز و پندارشان به عدم وجود آن بوده است، چه آنان نمى‌دانند كه چگونه ممكن است چنين حادثه‌اى اتفاق بيفتد،/ ٢٢٧ و آيا روا است كه شخص به محض آن كه نداند كه چگونه چيزى وجود پيدا مى‌كند، و از عوامل وجود آن يا تفصيلات آن بى‌خبر باشد، منكر وجود آن شود؟! [٦٩] «قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ‌- بگو: در زمين گردش كنيد و بنگريد كه پايان كار گنهكاران چگونه بوده است.» هنگامى كه در زمين سير مى‌كنيم و به تاريخ مى‌نگريم، چه چيزها را مشاهده مى‌كنيم؟

آثار آن تمدنها را مى‌بينيم كه به سبب انحراف اهل آن نابود شده است، و نيز به سبب طرد كردن رسالتهاى الاهى، و در پى آن شاهد آثار كيفرى دنيوى مى‌شويم كه دليلى بر وجود پاداش و كيفر در آخرت است.

[٧٠] و تو كه به آخرت ايمان دارى، در آن هنگام كه عاقبت زشت گنهكاران را مشاهده مى‌كنى، اندوهگين مباش و درباره آنان ميانديش