تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٢٦ - شرح آيات

تكذيب پرداخته بوديد كه هيچ كارى جز آن نداشتيد، و آيه با اين معنى شبيه اين گفته خداى تعالى مى‌شود كه گفت: «بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ‌- بلكه چيزى را تكذيب كردند كه دانش ايشان بر آن محيط نشده بود و به تأويل و توجيه آن دست نيافته بودند». [٣٠] [٨٥] و قضاى الاهى به عذاب ايشان به سبب ظلمشان جريان يافت، و هيچ ايرادى نتوانستند بر آن بگيرند، بدان سبب كه حجت و برهان رسا در اختيار نداشتند.

«وَ وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ بِما ظَلَمُوا فَهُمْ لا يَنْطِقُونَ‌- و گفته بر ايشان واقع شد (و اجلشان فرا رسيد) به سبب ستمى كه كرده بودند، پس سخنى براى گفتن ندارند.» چه عذر و منطقى كه آنان را از مسئوليتشان خلاص كند ندارند، و خدا بر همه چيز محيط است و حجت بالغه با او است، چه دستها و اندامهاى ايشان بر ضد آنان گواهى مى‌دهد، و اگر انسان بتواند با حيله‌گرى و تكذيب در محكمه‌هاى دنيا پيروز شود، در آخرت چنين كارى از او ساخته نيست.

[٨٦] و از جمله حجتهاى خدا عليه ايشان آن است كه از آنان مى‌پرسد: آيا آيات و دليلها براى ايمان آوردن اندك يا دشوار بود كه كافر شديد؟! «أَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً- آيا نديدند كه ما شب را آفريديم تا در آن آرام بگيرند، و روز را براى آن كه ببينند و بينش و بصيرت پيدا كنند؟»/ ٢٤٣ اين همه از آثار حكمت خدا است كه ما را به آخرت دلالت مى‌كند، و در ما ايمان به آن را برمى‌انگيزد، به شرط آن كه خواستار ايمان بوده باشيم، و اگر زندگى سراسر شب بود يا روز، زندگى بر آن امكان پذير نبود.

«إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ‌- و در اين آيات و نشانه‌ها براى كسانى‌